Παρασκευή
21 Σεπτεμβρίου 2018
ΑΓΓΕΛΙΕΣ

"Πράσινη" πρόταση για τον κτιριακό τομέα

10 Σεπτεμβρίου 14 | Τάκης Γρηγορίου
Τάκης Γρηγορίου

ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

Pepper Hellas

Σύμβουλος - ΕΛΛΑΔΑ

ΕΤΑΔ A.E.

Eταιρεία του Δημοσίου - ΕΛΛΑΔΑ

ΑΡΧΙΚΟΝ Α.Ε.

Developer - ΕΛΛΑΔΑ

ΕΡΡΙΚΟΣ ΑΡΩΝΕΣ

Επενδυτική - ΕΛΛΑΔΑ

Zeus

Fund - ΕΛΛΑΔΑ

ΠΡΟΣΩΠΑ

Γιάννης Διαμαντόπουλος

Πρόεδρος ΑΡΧΙΚΟΝ ΑΕ
Η κρίση στην Ουκρανία έφερε στο ευρωπαϊκό προσκήνιο το ακανθώδες ζήτημα της ενεργειακής τροφοδοσίας, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόταση για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.

Δεδομένου ότι η Ευρώπη δεν έχει σημαντικά εγχώρια κοιτάσματα ορυκτών καυσίμων ικανά να εγγυηθούν την ενεργειακή επάρκεια της Ευρώπης μακροπρόθεσμα, μία από τις λύσεις που φαίνεται να κερδίζει έδαφος είναι η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας. 

Πράγματι, σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της ανάλυσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το σενάριο με τον πιο φιλόδοξο στόχο εξοικονόμησης ενέργειας πετυχαίνει τα πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα, όχι μόνο όσον αφορά τη μείωση των ενεργειακών εισαγωγών, αλλά και τη βελτίωση βασικών οικονομικών δεικτών, όπως η απασχόληση και το ΑΕΠ.

Οι λόγοι για τους οποίους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν προτείνει επισήμως στόχο εξοικονόμησης 40% μπορεί να αναζητηθούν αλλού, όμως τα οικονομικά οφέλη της εξοικονόμησης είναι ξεκάθαρα. Αποτελεί δε ευχάριστο γεγονός ότι ο Έλληνας Υπουργός ΠΕΚΑ, κ. Μανιάτης, συνυπέγραψε μαζί με άλλους 8 υπουργούς από 6 κράτη-μέλη επιστολή, με την οποία καλεί την Επιτροπή να προτείνει φιλόδοξο στόχο.
 
Ανεξάρτητα πάντως με το τι θα γίνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο (έως τον Οκτώβριο αναμένεται να έχουν υιοθετηθεί οι νέοι ενεργειακοί και κλιματικοί στόχοι για το 2030), παραμένει γεγονός ότι η χώρα μας έχει απεγνωσμένα ανάγκη από μαζικές επενδύσεις που βελτιώνουν την ενεργειακή αποδοτικότητα, εξοικονομούν χρήματα και εισαγωγές καυσίμων, δημιουργούν θέσεις εργασίας και βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
 
Εδώ βρίσκεται η ευκαιρία: Η ενεργειακά σπάταλη και σε πολύ μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από ενεργειακές εισαγωγές Ελλάδα κρύβει ένα σημαντικό δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας που, αν αξιοποιηθεί, θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού της οικονομίας. Το πρόβλημα ωστόσο είναι ότι, ιστορικά, η χώρα παραμένει εγκλωβισμένη στο ενεργειακό καθεστώς επειδή αποτυγχάνει να αδράξει τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται. Εν προκειμένω, η κρίση προβάλλεται για άλλη μια φορά ως αφορμή για αδράνεια, όταν η εξοικονόμηση ενέργειας θα μπορούσε να αποβεί για την Ελλάδα η μεγαλύτερη αναπτυξιακή ευκαιρία.
 
Αγνοώντας την εξοικονόμηση ενέργειας 
 
Η περίπτωση του κτιριακού τομέα είναι χαρακτηριστική: έως το 1980, όταν θεσπίστηκαν οι πρώτοι κώδικες θερμομόνωσης, το ελληνικό κράτος επέτρεπε επί δεκαετίες την κατασκευή κτιρίων χωρίς βασική θερμομόνωση. Αν και επρόκειτο για εξαιρετικά χαμηλούς συντελεστές (ουσιαστικά απείχαν σημαντικά από το σημείο μεγιστοποίησης του οικονομικού οφέλους από την εξοικονόμηση ενέργειας) το ελληνικό κράτος… “αμέλησε” να τους βελτιώσει για τα επόμενα 30 χρόνια και μέχρι την εφαρμογή του ΚΕΝΑΚ το 2010 (Greenpeace, 2008).
 
Ακόμα και με τον ΚΕΝΑΚ όμως, η αρχική πρόταση προέβλεπε στόχο βελτίωσης κατά μόλις 20% του μέσου όρου της ενεργειακής απόδοσης  των ελληνικών κτιρίων. Η φιλοδοξία και η τόλμη δεν φαίνεται ποτέ να ήταν το δυνατό μας σημείο.
 
Από το 1980 έως το 2010 υπήρξε σειρά χαμένων ευκαιριών για τη βελτίωση της νομοθεσίας, την προώθηση μέτρων ή και εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας για την εξοικονόμηση ενέργειας. Αναφέρουμε ενδεικτικά την πολύ καλή (για τα δεδομένα της εποχής) ΚΥΑ Δ6/Β/148261 για τα κτίρια του δημοσίου τομέα που απλώς δεν εφαρμόστηκε ποτέ, ή τις διαβόητες καθυστερήσεις στην εφαρμογή του ΚΕΝΑΚ (τέθηκε τελικά σε εφαρμογή το 2010, μετά από 6 χρόνια καθυστέρησης και επανειλημμένες νομικές οχλήσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή).
 
Οικονομική κρίση και... ενεργειακή φτώχεια
 
Ως αποτέλεσμα, σήμερα 2,7 εκατ. κτίρια επί συνόλου 4 εκατ. στη χώρα μας στερούνται βασικής θερμομόνωσης (είναι κατασκευασμένα πριν το 1980), ενώ τα υπόλοιπα διαθέτουν ελλιπή. Το 2005 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος δημοσίευσε τα στοιχεία που έδειχναν ότι ένα ελληνικό σπίτι καταναλώνει τρεις φορές περισσότερη ενέργεια για θέρμανση από ό,τι ένα σπίτι στη Φινλανδία (ανά μ2 και σε ομογενοποιημένες συνθήκες κλίματος).
 
Η ζοφερή αυτή πραγματικότητα δεν έχει αμελητέο οικονομικό κόστος για την ελληνική οικονομία που επιβαρύνεται περίπου κατά €2 δισ. ετησίως για εισαγωγές πετρελαίου θέρμανσης. Μοιραία, η ραγδαία επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης των νοικοκυριών λόγω της ύφεσης, σε συνδυασμό με τις υπέρογκες αυξήσεις στη φορολογία ορυκτών καυσίμων και τις αυξήσεις των λογαριασμών ενέργειας, έχουν οδηγήσει σε έξαρση της ενεργειακής φτώχειας, καθώς και 3 εκατομμύρια πολίτες δεν μπορούν να ζεσταθούν επαρκώς το χειμώνα.
 
Η ρίζα του προβλήματος, ωστόσο, ήταν και παραμένει η ακαταλληλότητα των ελληνικών κτιρίων να παρέχουν σωστή και οικονομική θέρμανση. Παρόλο που η κυβέρνηση θα έπρεπε να θέσει ως βασική προτεραιότητα την ενεργειακή βελτίωση του κτιριακού αποθέματος, δυστυχώς παραμένει εγκλωβισμένη σε αποτυχημένες πρακτικές, όπως η επιδότηση της κατανάλωσης πετρελαίου θέρμανσης (επιδόματα θέρμανσης), για τα οποία πλέον είναι διαθέσιμο ετήσιο κονδύλι ύψους 300 εκατ. ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό. Με άλλα λόγια, ένα ολόκληρο πρόγραμμα, “Εξοικονόμηση Κατ’ Οίκον”, διατίθεται κάθε χρόνο για την επιδότηση της κατανάλωσης εισαγόμενου πετρελαίου θέρμανσης, στερώντας από την ελληνική οικονομία πολύτιμα κεφάλαια που θα μπορούσαν να διατεθούν για τη βελτίωση της αποδοτικότητάς της, αντί για τη διαιώνιση του προβλήματος.
 
Την ίδια ώρα ο κατασκευαστικός κλάδος βρίσκεται σε μαρασμό, εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας έχουν χαθεί και η χώρα έχει γεμίσει άδεια και αναξιοποίητα κτίρια και διαμερίσματα, τα οποία ούτε ενοικιάζονται ούτε πωλούνται.
 
Ενα πραγματικό success story που πρέπει να επαναληφθεί 
 
Ένα από τα σημαντικότερα success story της ελληνικής οικονομίας ήταν η εκμετάλλευση της θερμικής ενέργειας για ζεστό νερό χρήσης πριν από τριάντα περίπου χρόνια. Το ελληνικό κράτος είχε τότε δώσει φορολογικά κίνητρα για την εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων σε μία προσπάθεια να βοηθήσει τα νοικοκυριά να εξοικονομήσουν ενέργεια. Ως αποτέλεσμα εγκαταστάθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες ηλιακοί θερμοσίφωνες, ο κόσμος απέκτησε δωρεάν ζεστό νερό, δημιουργήθηκαν χιλιάδες θέσεις εργασίας και η ελληνική βιομηχανία ηλιοθερμικών έγινε μία από τις σημαντικότερες εξαγωγικές δυνάμεις σε ολόκληρο τον κόσμο, με προϊόντα υψηλής ποιότητας.
Το μυστικό της επιτυχίας τότε ήταν η εξαιρετικά απλή διαδικασία: ο καθένας μπορούσε να εγκαταστήσει έναν ηλιακό θερμοσίφωνα, χωρίς γραφειοκρατία, γρήγορα και απλά. Σημαντικό μέρος της επιτυχίας οφειλόταν στο γεγονός ότι δεν υπήρχαν αποκλεισμοί. Το μέτρο αφορούσε τους πάντες.
 
Βασικός πυλώνας ανάπτυξης η εξοικονόμηση ενέργειας 
 
Το 2008 το Πανεπιστήμιο Αθηνών σε συνεργασία με άλλα πανεπιστήμια εκπόνησε για λογαριασμό του (τότε) Υπουργείου Ανάπτυξης σχέδιο δράσης για την ενεργειακή αναβάθμιση 1 εκατομμυρίου κτιρίων σε ορίζοντα δεκαετίας. Η Έκθεση αποτέλεσε το έναυσμα για τη δημιουργία του “Χτίζοντας το Μέλλον”, με περαιτέρω επεξεργασία των δεδομένων από το ΚΑΠΕ. Οι Εκθέσεις εκτιμούσαν εξοικονόμηση καυσίμου €7,5-€9 δισ. σε ορίζοντα δεκαετίας –δηλαδή περίπου €800 / νοικοκυριό– και μείωση εισαγωγών πετρελαίου 4 εκατομμύρια βαρέλια ετησίως. Το ΕΜΠ εκτίμησε συνολικές επενδύσεις ύψους €22,5 δισ. (επιδότηση, ιδία κεφάλαια και δανεισμός) σε χρονική περίοδο δέκα ετών, ενώ, σύμφωνα με περαιτέρω ανάλυση της Greenpeace (2009), οι συγκεκριμένες επενδύσεις θα δημιουργήσουν περίπου 55.000 θέσεις εργασίας στον κατασκευαστικό τομέα και άλλες 90.000 στην ευρύτερη οικονομία λόγω τόνωσης της κατανάλωσης.
 
Δυστυχώς, αγνοήθηκαν εντελώς, τόσο η έκθεση του ΕΜΠ, όσο και το “Χτίζοντας το Μέλλον”, τα οποία ουδέποτε υποστηρίχθηκαν με ουσιαστικά μέτρα αφού για άλλη μια φορά προτιμήθηκε το business as usual, παρά τις σαφείς ενδείξεις ότι η ενεργειακή σπατάλη αποτελεί βασικό λόγο επιδείνωσης της οικονομικής κρίσης.
 
Ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων
 
Το επιτυχημένο παράδειγμα των ηλιακών θερμοσιφώνων μπορεί να επαναληφθεί για όλες τις περιπτώσεις παρεμβάσεων που αφορούν την εξοικονόμηση ενέργειας.
Πρωτίστως όμως, απαιτείται έμπρακτη αναγνώριση, στο ανώτερο κεντρικό επίπεδο, ότι η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελεί στρατηγική αναπτυξιακή επιλογή της χώρας. Βασικός στόχος θα πρέπει να είναι η αναβάθμιση τουλάχιστον 1 εκατ. κτιρίων σε ορίζοντα δεκαετίας. Κατά δεύτερο λόγο, απαιτείται αλλαγή φιλοσοφίας και φιλοδοξίας, καθώς επίσης εφαρμογή ευέλικτων και βιώσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Βασική προϋπόθεση είναι η παροχή ουσιαστικών φορολογικών κινήτρων προκειμένου να στηριχθεί η αγορά και να καλλιεργηθεί σταθερό κλίμα εμπιστοσύνης, αποφεύγοντας φαινόμενα τύπου stop-and-go, καθυστερήσεις στις πληρωμές κ.ά.
 
Ένα σωστό πλαίσιο αποτελεσματικών φορολογικών κινήτρων έχει σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλες μορφές στήριξης, όπως για παράδειγμα ότι δεν υπάρχει επιπλέον γραφειοκρατία αφού αξιοποιούνται οι γνωστοί φορολογικοί μηχανισμοί, δεν υπάρχουν αποκλεισμοί αφού οι πα ρεμβάσεις αφορούν όλους, οι παρεμβάσεις μπορούν να αφορούν ένα μεγάλο εύρος επιλογών για τον καταναλωτή κ.ο.κ., παρέχεται δηλαδή η κατάλληλη ευελιξία και συνέπεια προκειμένου να “ανοίξει” την αγορά: Θα πρέπει να τονιστεί σε αυτό το σημείο ότι τα φορολογικά έσοδα του Δημοσίου περίπου ισούνται με τις επιστροφές φόρου (εκτιμώνται επιστροφές 15-30% για επιλεγμένες παρεμβάσεις/υλικά), δηλαδή βραχυπρόθεσμα υπάρχει ένας ισοσκελισμός εσόδων-εξόδων για το Δημόσιο.
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, υπάρχουν σημαντικά μακροοικονομικά οφέλη (και φορολογικά έσοδα) από τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την τόνωση της κατανάλωσης, την ενίσχυση των εισοδημάτων, τη μείωση των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων, την προστασία της δημόσιας υγείας κ.ά. 
Προκειμένου να ξεκινήσει άμεσα το μέτρο –και εφόσον υπάρχει ανάγκη να ξεπεραστεί το εμπόδιο των ισοδύναμων μέτρων– μπορούν να συμψηφιστούν πόροι από το επίδομα θέρμανσης (μεγάλο μέρος του οποίου έτσι κι αλλιώς παραμένει αναξιοποίητο).
 
Επιπλέον, το ΕΣΠΑ θα μπορούσε να συνεισφέρει ένα μικρό ποσό επιδοτώντας το επιτόκιο δανεισμού των ιδιωτών. Με έναν πρόχειρο υπολογισμό, για την ενεργειακή αναβάθμιση 25.000-30.000 κατοικιών για τις οποίες το “Εξοικονομώ Κατ’ Οίκον” χρειάστηκε κονδύλι ΕΣΠΑ ύψους €396 εκατ., θα χρειάζονταν μόνο €20-€25 εκατ. (επιδότηση επιτοκίου 4%).
Αρχικά, ένα τέτοιο ολοκληρωμένο μέτρο παροχής ουσιαστικών φορολογικών κινήτρων μπορεί να πλαισιώσει ιδανικά την πιο στοχευμένη δράση του “Εξοικονόμηση Κατ’ Οίκον” και σταδιακά να αποτελέσει τον βασικό πυλώνα επίτευξης του τελικού στόχου αναβάθμισης τουλάχιστον 1 εκατομμυρίων κτιρίων σε βάθος δεκαετίας, μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο μέτρων όπως η προ-ώθηση της αυτοπαραγωγής (net-metering), οι Ενεργειακές Υπηρεσίες (ESCOs), τα πράσινα πιστοποιητικά, η βελτίωση της νομοθεσίας κ.ά.
 
Η εξοικονόμηση ενέργειας υπόδειγμα σωστής πολιτικής 
 
Ο δημόσιος διάλογος σήμερα βρίθει από αναφορές για τις επενδύσεις που έχει απεγνωσμένα ανάγκη η χώρα μας και, αν κάποιος προσπαθούσε να θέσει έναν κοινό παρανομαστή, αυτός θα μπορούσε να συνοψιστεί στη φράση “επενδύσεις με κάθε τρόπο και κόστος”. Μία πιο ψύχραιμη αντιμετώπιση, ωστόσο, θα έθετε ως βάση συζήτησης τα εξής δύο αξιώματα:
 
Πρώτον, οποιαδήποτε προσπάθεια για αναπτυξιακή πολιτική οφείλει να αντλεί χρήσιμα συμπεράσματα από τα λάθη του παρελθόντος και να διορθώνει πρακτικές που συνέβαλαν στη σημερινή κρίση: δεν ωφελεί σε τίποτα να θέτουμε από τώρα τις βάσεις για την επόμενη κρίση –περιβαλλοντική και οικονομική– επενδύοντας άστοχα σε “αναπτυξιακές” πολιτικές που φέρνουν μόνο βραχυπρόθεσμα οφέλη. 
 
Δεύτερον, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις επενδύσεις εκείνες που δεν μεγιστοποιούν απλώς το οικονομικό όφελος αλλά παράλληλα έχουν και μεγάλη προστιθέμενη κοινωνική αξία.
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, και μιλώντας συγκεκριμένα για τον τομέα της ενέργειας, προκύπτει ότι το ζητούμενο είναι η μετάβαση σε μία ανταγωνιστική και ενεργειακά αποδοτική οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Οι επενδύσεις στην εξοικονόμηση ενέργειας –και ειδικότερα στον κτιριακό τομέα– δεν λύνουν απλώς σημαντικά σημερινά προβλήματα (π.χ. ενεργειακή φτώχεια, ανεργία κτλ.). Εξίσου σημαντικά αποτελούν βασικό και αναπόσπαστο κομμάτι ενός ευέλικτου ενεργειακού μοντέλου που βασίζεται στην έξυπνη χρήση της ενέργειας και στην αυτοπαραγωγή κοντά στην κατανάλωση. Ενός μοντέλου το οποίο είναι προαπαιτούμενο για μία βιώσιμη και κοινωνικά δικαιότερη ανάπτυξη.

Σχόλια

Πρέπει να συνδεθείτε για να κάνετε ένα σχόλιο
WAVE MEDIA OPERATIONS IKE © 2001-2017 | Όροι Χρήσης
Internet Business Hellas