Προκηρύχθηκε ο διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για τον Ελαιώνα

Aνοικτό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ιδεών για τη στρατηγική διαχείριση της ευρύτερης περιοχής του Ελαιώνα, προκήρυξε η Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων Α.Ε. ανοίγοντας τον δρόμο για τον επανασχεδιασμό μιας από τις σημαντικότερες αναξιοποίητες μητροπολιτικές εκτάσεις της Αθήνας.

Η περιοχή παρέμβασης εκτείνεται γύρω από το υπό κατασκευή νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού στον Βοτανικό και αφορά τμήμα του Ελαιώνα που εκτείνεται σε τέσσερις δήμους. O διαγωνισμός θα αποτελέσει τη βάση για τον πολεοδομικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό της περιοχής, ενώ θα ακολουθήσει διαβούλευση με την τοπική αυτοδιοίκηση και τους εμπλεκόμενους φορείς.

Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων που προωθούνται είναι η μεταφορά των μεταφορικών επιχειρήσεων από τον Βοτανικό προς τη Φυλή, καθώς και η μετεγκατάσταση του σταθμού των ΚΤΕΛ σε θέση με άμεση σύνδεση με το Μετρό, σχέδιο που επανέρχεται στο προσκήνιο στο πλαίσιο της συνολικής ανάπλασης.

Νέες αθλητικές και επιχειρηματικές επενδύσεις

Παράλληλα με την κατασκευή του νέου γηπέδου, προχωρά και η υλοποίηση των νέων εγκαταστάσεων του Ερασιτέχνη Παναθηναϊκού, οι οποίες θα περιλαμβάνουν κλειστό γυμναστήριο, προπονητήριο και ανοικτό κολυμβητήριο ολυμπιακών διαστάσεων. Η ολοκλήρωσή τους τοποθετείται επίσης στο καλοκαίρι του 2027.

Στην ευρύτερη περιοχή αναπτύσσεται και το Votanikos Business Park, στη θέση της πρώην Αθηναϊκής Χαρτοποιίας. Το έργο, που υλοποιείται από τη DIMAND, προβλέπει τη δημιουργία συγκροτήματος μικτών χρήσεων συνολικής επιφάνειας περίπου 63.000 τετραγωνικών μέτρων, με γραφεία, εμπορικές και υποστηρικτικές λειτουργίες, καθώς και εκτεταμένους χώρους πρασίνου. Η παράδοσή του αναμένεται το δεύτερο εξάμηνο του 2028.

Ο διαγωνισμός, που θα πραγματοποιηθεί σε μια φάση, δεν περιορίζεται στην εκπόνηση μιας αρχιτεκτονικής πρότασης, αλλά καλεί διεπιστημονικές ομάδες να διαμορφώσουν ένα ολοκληρωμένο όραμα για την πολεοδομική, περιβαλλοντική και κοινωνική ανασυγκρότηση της περιοχής.

Η πρωτοβουλία σηματοδοτεί μια μετατόπιση από τη λογική των αποσπασματικών παρεμβάσεων σε μια συνολική στρατηγική αστικού μετασχηματισμού, επιχειρώντας να αντιμετωπίσει τον Ελαιώνα ως ενιαίο μητροπολιτικό οικοσύστημα. Πρόκειται για μια περιοχή που, παρά τη στρατηγική της θέση ανάμεσα στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας και τους δυτικούς δήμους, εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από πολεοδομικές ασυνέχειες, βιομηχανικά κατάλοιπα, εγκαταλελειμμένες εκτάσεις και ελλιπή δημόσιο χώρο.

Η προκήρυξη ζητά από τους συμμετέχοντες να αναπτύξουν μια «βασική ιδέα» στρατηγικού σχεδιασμού που θα επαναπροσδιορίζει τον Ελαιώνα ως ένα νέο μητροπολιτικό τοπίο ανθεκτικότητας, παραγωγής, κατοίκησης και δημόσιου χώρου. Αντί να διαγράψει το βιομηχανικό και ιστορικό αποτύπωμα της περιοχής, ο σχεδιασμός καλείται να το αξιοποιήσει ως θεμέλιο για τη δημιουργία ενός νέου μοντέλου αστικής ανάπτυξης, προσαρμοσμένου στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, της κοινωνικής συνοχής και της βιώσιμης οικονομικής δραστηριότητας.

Οι προτάσεις θα πρέπει να συνδυάζουν πολεοδομική στρατηγική, αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, κυκλοφοριακή οργάνωση, περιβαλλοντική ανθεκτικότητα και μηχανισμούς υλοποίησης, αποτυπώνοντας ένα συνεκτικό πλαίσιο μετασχηματισμού σε μητροπολιτική κλίμακα.

Η προκήρυξη οργανώνει τον σχεδιασμό γύρω από πέντε βασικούς άξονες: την ανάπτυξη ενός ισχυρού πράσινου πόλου με έμφαση στην κλιματική ανθεκτικότητα, την ενίσχυση του αθλητισμού και της κοινωνικής ζωής, τη δημιουργία νέων μορφών κατοίκησης, την ανάδειξη της πολιτιστικής και ιστορικής ταυτότητας του Ελαιώνα και, τέλος, τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου ρυθμιστικού και κανονιστικού πλαισίου που θα μπορεί να υποστηρίξει την εφαρμογή του σχεδίου.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διεπιστημονική σύνθεση των ομάδων. Η κύρια ομάδα μελέτης θα πρέπει να περιλαμβάνει αρχιτέκτονες, πολεοδόμους ή χωροτάκτες, αρχιτέκτονα τοπίου και συγκοινωνιολόγο με πολυετή εμπειρία, ενώ προβλέπεται και συμμετοχή πολιτικού ή τοπογράφου μηχανικού, περιβαλλοντολόγου και αρχαιολόγου. Η συμμετοχή είναι ανοικτή τόσο σε Έλληνες όσο και σε επαγγελματίες άλλων χωρών, χωρίς να απαιτείται εγγραφή στο ελληνικό μητρώο μελετητών, διευρύνοντας σημαντικά το πεδίο διεθνούς ανταγωνισμού.

Το συνολικό ύψος των βραβείων ανέρχεται σε 150.000 ευρώ, με το πρώτο βραβείο να διαμορφώνεται στις 67.500 ευρώ, το δεύτερο στις 49.500 ευρώ και το τρίτο στις 33.000 ευρώ. Σύμφωνα με την προκήρυξη, η απόφαση της εννεαμελούς κριτικής επιτροπής είναι δεσμευτική για τη διοργανώτρια αρχή, η οποία διατηρεί το δικαίωμα αξιοποίησης των βραβευμένων προτάσεων αποκλειστικά για τους σκοπούς του έργου.

Ο διαγωνισμός ξεκίνησε επίσημα στις 27 Ιουλίου 2026 με τη δημοσίευση της προκήρυξης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ενδιαφερόμενες ομάδες μπορούν να εγγραφούν έως τις 26 Αυγούστου 2026, ενώ η προθεσμία υποβολής των προτάσεων λήγει στις 26 Οκτωβρίου 2026. Η ολοκλήρωση της αξιολόγησης από την κριτική επιτροπή προβλέπεται εντός 105 ημερών από την έναρξη της διαδικασίας.

Ο διαγωνισμός αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πολεοδομικές πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών για την Αθήνα. Η επιτυχία του θα κριθεί όχι μόνο από την ποιότητα των αρχιτεκτονικών ιδεών που θα προκύψουν, αλλά και από το κατά πόσο αυτές θα μπορέσουν να αποτελέσουν τη βάση για μια μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα μετατρέψει τον Ελαιώνα από μια αποσπασματικά αναπτυσσόμενη περιοχή σε ένα σύγχρονο, ανθεκτικό και παραγωγικό μητροπολιτικό κέντρο.