Τι ζητούν οι ιδιοκτήτες ακινήτων για τις παλιές αποποιήσεις κληρονομιάς

Η πρωτοβουλία, όπως λέει σε σχετική ανακοίνωσή της η ΠΟΜΙΔΑ έρχεται σε συνέχεια της μεταρρύθμισης του Κληρονομικού Δικαίου, με την οποία προβλέπεται ο διαχωρισμός της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Σύμφωνα με την κυβερνητική παρουσίαση της μεταρρύθμισης, τα χρέη της κληρονομιάς βαρύνουν την κληρονομία και όχι την προσωπική περιουσία του κληρονόμου.

Οι ιδιοκτήτες ακινήτων χαιρετίζουν την πρωτοβουλία, επισημαίνοντας παράλληλα ότι απαιτείται ένας αποτελεσματικός μηχανισμός έγκαιρης διαπίστωσης των χρεών, ώστε ο κληρονόμος να γνωρίζει την πραγματική οικονομική εικόνα πριν αποφασίσει αν θα αποδεχθεί την κληρονομιά.

Ενιαία ψηφιακή εικόνα για περιουσία και χρέη

Σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, το νέο πλαίσιο θα αντιμετωπίσει ένα από τα βασικά προβλήματα της σημερινής διαδικασίας: τη χρονοβόρα και κατακερματισμένη αναζήτηση της οικονομικής κατάστασης του κληρονομούμενου.

Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η δημιουργία Κεντρικής Ψηφιακής Πλατφόρμας Κληρονομιάς, μέσω της οποίας οι πιστοποιημένοι κληρονόμοι θα μπορούν, με μία αίτηση, να αποκτούν πρόσβαση σε συγκεντρωμένη πληροφόρηση. Η πλατφόρμα θα αντλεί στοιχεία από τη φορολογική διοίκηση, τις τράπεζες, τα ασφαλιστικά ταμεία και τα υποθηκοφυλακεία ή κτηματολογικά γραφεία.

Στόχος είναι να δημιουργείται μια ενιαία εικόνα της κληρονομικής περιουσίας, περιορίζοντας τις πολλαπλές διαδικασίες και τον κίνδυνο να παραμείνουν άγνωστες υποχρεώσεις.

Τι θα περιλαμβάνει η πλατφόρμα

Η νέα ψηφιακή υποδομή προβλέπεται να αποτυπώνει τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό της κληρονομιάς.

Στο ενεργητικό θα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:

• ακίνητη περιουσία,
• τραπεζικοί λογαριασμοί,
• επενδυτικά προϊόντα,
• εταιρικά μερίδια.

Στο παθητικό θα καταγράφονται:

• οφειλές προς το Δημόσιο, όπως προς την ΑΑΔΕ και τον e-ΕΦΚΑ,
• δάνεια και πιστωτικές κάρτες σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα,
• λοιπά βεβαιωμένα χρέη προς τρίτους.

Παράλληλα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης προβλέπει αυστηρά πρωτόκολλα ασφαλείας και προστασίας προσωπικών δεδομένων, με τις διαδικασίες να πρέπει να εναρμονίζονται με τις απαιτήσεις του GDPR.

ΠΟΜΙΔΑ: Να ανοίξει παράθυρο για τις παλιές αποποιήσεις

Η ΠΟΜΙΔΑ θεωρεί ότι η νέα ρύθμιση θα πρέπει να συνοδευτεί από μια ειδική μεταβατική πρόβλεψη για όσους είχαν αποποιηθεί κληρονομιές κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Συγκεκριμένα, ζητά να προβλεφθεί εξάμηνη δυνατότητα αναδρομικής ανάκλησης αποποιήσεων κληρονομιών για το διάστημα από 1η Ιανουαρίου 2010 έως 15 Σεπτεμβρίου 2026.

Η πρόταση αφορά, σύμφωνα με την ΠΟΜΙΔΑ, κυρίως περιπτώσεις όπου οι κληρονόμοι είχαν αποποιηθεί την κληρονομιά υπό τον φόβο άγνωστων ή μη εμφανών χρεών και πλέον, με το νέο καθεστώς, θα μπορούσαν να εξετάσουν εκ νέου την αποδοχή της.

Η οργάνωση ζητά παράλληλα αντίστοιχη προθεσμία για την καταγραφή και αναβίωση χρεών, ακόμη και παραγεγραμμένων, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις που θέτει η ίδια, καθώς και μη επιβάρυνση με τόκους για το διάστημα από την αποποίηση έως σήμερα.

Στο επίκεντρο τα ακίνητα

Η πρόταση της ΠΟΜΙΔΑ συνδέεται άμεσα και με την αγορά ακινήτων. Όπως υποστηρίζει, η αβεβαιότητα γύρω από τις υποχρεώσεις μιας κληρονομιάς έχει οδηγήσει σε περιπτώσεις όπου ακίνητα παραμένουν κλειστά και αναξιοποίητα ή χρησιμοποιούνται χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία αποδοχής και η σχετική φορολογική τακτοποίηση.

Η ΠΟΜΙΔΑ υποστηρίζει ότι μια μεταβατική ρύθμιση θα μπορούσε να επιτρέψει σε κληρονόμους, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ακινήτων που αποτελούν πρώτη κατοικία, να επανεξετάσουν την απόφασή τους υπό το νέο νομικό καθεστώς.

Κατά την εκτίμηση της οργάνωσης, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε παράλληλα να οδηγήσει στην επανένταξη στην αγορά κατοικιών που παραμένουν σήμερα κλειστές ή αναξιοποίητες.

Η αλλαγή στο καθεστώς ευθύνης για τα χρέη

Η βασική αλλαγή που έχει παρουσιαστεί στο νέο Κληρονομικό Δίκαιο αφορά τον διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου.

Η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει τη μεταρρύθμιση ως αλλαγή που περιορίζει την ανασφάλεια των κληρονόμων σχετικά με τα χρέη του θανόντος: εφόσον υπάρχουν χρέη, αυτά εξοφλούνται από την κληρονομία και δεν επηρεάζουν την ατομική περιουσία του κληρονόμου.

Ακριβώς σε αυτό το σημείο η ΠΟΜΙΔΑ θεωρεί κρίσιμη την ύπαρξη ενός μηχανισμού που θα επιτρέπει στον ενδιαφερόμενο να γνωρίζει εγκαίρως ποια είναι η πραγματική οικονομική κατάσταση της κληρονομιάς.

Χωρίς πλήρη εικόνα του ενεργητικού και του παθητικού, εκτιμά η οργάνωση, η νέα προστασία μπορεί να μην αξιοποιείται αποτελεσματικά στην πράξη.

Ομάδα εργασίας υπό τον Γεώργιο Λέκκα

Για την προετοιμασία του νέου πλαισίου, το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει αναθέσει σε ομάδα εργασίας, στην οποία συμμετέχουν νομικοί, δικαστικοί λειτουργοί και υπηρεσιακά στελέχη, την επεξεργασία των αναγκαίων ρυθμίσεων.

Την ομάδα προεδρεύει ο καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ Γεώργιος Λέκκας, με αντικείμενο τη διαμόρφωση του κατάλληλου νομικού πλαισίου ώστε οι πολίτες να μπορούν να πληροφορούνται αποτελεσματικά για το ενεργητικό και το παθητικό μιας κληρονομίας.

Η κατεύθυνση του Υπουργείου είναι η δημιουργία ενός συστήματος που θα συγκεντρώνει σε ένα σημείο πληροφορίες οι οποίες σήμερα βρίσκονται κατανεμημένες σε διαφορετικές υπηρεσίες και φορείς.

Από την αποποίηση στην αξιοποίηση της περιουσίας

Η νέα διαδικασία έχει ευρύτερη σημασία και για την αγορά ακινήτων, καθώς η κληρονομική διαδοχή αποτελεί βασικό στάδιο για τη νόμιμη αξιοποίηση και μεταβίβαση ενός ακινήτου.

Ήδη ορισμένες διαδικασίες κληρονομικού χαρακτήρα έχουν περάσει σε ψηφιακό περιβάλλον. Για παράδειγμα, το ενιαίο πιστοποιητικό κληρονομίας παρέχεται ηλεκτρονικά μέσω gov.gr και solon.gov.gr στα δικαστήρια που έχουν ενταχθεί στο σχετικό πληροφοριακό σύστημα, με σταδιακή επέκταση σε όλα τα δικαστήρια.

Η νέα Κεντρική Ψηφιακή Πλατφόρμα Κληρονομιάς φιλοδοξεί να πάει ένα βήμα παραπέρα, συνδέοντας την πληροφόρηση για τα περιουσιακά στοιχεία με την εικόνα των οφειλών.

Το αποτέλεσμα που επιδιώκεται είναι ένα πιο προβλέψιμο περιβάλλον για τον κληρονόμο, λιγότερη γραφειοκρατία και μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου. Για την ΠΟΜΙΔΑ, το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι να αντιμετωπιστεί παράλληλα το ζήτημα των παλαιών αποποιήσεων, ώστε η νέα πραγματικότητα του Κληρονομικού Δικαίου να μπορέσει να επηρεάσει και περιουσίες που παρέμειναν για χρόνια εκτός οικονομικής αξιοποίησης.