Δυτική Αττική: Τα €20 εκατ. του Antinero και η μάχη με τις φωτιές

Η έκταση που επηρεάστηκε από την πυρκαγιά υπολογίζεται σε περίπου 113.400 στρέμματα, εκ των οποίων περίπου 95.000 βρίσκονται στην Αττική. Ωστόσο, όπως έχει διευκρινίσει η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η συνολική περίμετρος δεν σημαίνει ότι το σύνολο της έκτασης καταστράφηκε στον ίδιο βαθμό. Στο εσωτερικό της υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες δασικών εκτάσεων, αλλά και σημαντικές «νησίδες» βλάστησης που διασώθηκαν.

Το πρώτο κρίσιμο μέτωπο είναι πλέον η προστασία των καμένων εδαφών από τη διάβρωση και η αποτροπή πλημμυρικών φαινομένων, ιδιαίτερα ενόψει των φθινοπωρινών βροχοπτώσεων.

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου έχει θέσει ως προτεραιότητα την ταχεία ολοκλήρωση της χαρτογράφησης των καμένων εκτάσεων και των μελετών για τα αντιδιαβρωτικά έργα. Στόχος είναι οι μελέτες να ολοκληρωθούν εντός Αυγούστου και οι πρώτες παρεμβάσεις να ξεκινήσουν πριν από τις 15 Σεπτεμβρίου.

Τα 20 εκατ. ευρώ του Antinero στη Δυτική Αττική

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποτίμηση των έργων πρόληψης που είχαν πραγματοποιηθεί τα προηγούμενα χρόνια μέσω του προγράμματος Antinero.

Από το 2022 μέχρι σήμερα έχουν διατεθεί συνολικά περίπου 667 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα, το οποίο περιλαμβάνει παρεμβάσεις απομάκρυνσης υπερβάλλουσας δασικής βιομάζας, συντήρηση και διάνοιξη δασικών δρόμων, αντιπυρικές ζώνες και άλλες δασοτεχνικές εργασίες.

Στη Δυτική Αττική και στον ευρύτερο άξονα που επλήγη από τη φετινή πυρκαγιά είχαν κατευθυνθεί περίπου 20 εκατ. ευρώ.

Όπως υπογράμμισε ο γενικός γραμματέας Δασών Στάθης Σταθόπουλος, το Antinero δεν αποτελεί μηχανισμό δασοπυρόσβεσης και δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι μια φωτιά θα σταματήσει. Ωστόσο, η εκτίμηση του υπουργείου είναι ότι οι παρεμβάσεις που είχαν προηγηθεί συνέβαλαν στον περιορισμό της έντασης και της εξάπλωσης της πυρκαγιάς σε συγκεκριμένα σημεία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιοχή Λούμπα Μεγάρων, όπου, σύμφωνα με τα στοιχεία της Δασικής Υπηρεσίας, η φωτιά πέρασε σε ορισμένα σημεία ως έρπουσα και δεν εξελίχθηκε σε επικόρυφη. Ως αποτέλεσμα, δεν καταστράφηκαν οι κορμοί και σημαντικό τμήμα του δάσους παρέμεινε ζωντανό.

Ανάλογη εικόνα καταγράφηκε στον άξονα Αγίου Νεκταρίου – Αγίας Παρασκευής – Κρύου Πηγαδιού, όπου οι υφιστάμενες παρεμβάσεις και τα μηχανήματα των αναδόχων του Antinero αξιοποιήθηκαν για τη δημιουργία ζωνών καταστολής, με στόχο να περιοριστεί η εξάπλωση του μετώπου προς τα Βίλια.

Τι έδειξε η δορυφορική αποτύπωση

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Δασικής Υπηρεσίας, περίπου 46.000 στρέμματα της συνολικής επηρεασμένης έκτασης αφορούν υψηλό δάσος, δηλαδή περίπου το 40% του συνόλου.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι περιοχές όπου είχαν προηγηθεί εργασίες απομάκρυνσης της υπερβάλλουσας βιομάζας.

Στην ευρύτερη περιοχή Κρύου Πηγαδιού και Αγίας Παρασκευής, η φωτιά πέρασε σε σημεία κάτω από την κόμη των δέντρων χωρίς να μετατραπεί σε επικόρυφη πυρκαγιά. Οι κόμες παρέμειναν ζωντανές και τα δέντρα που επιβίωσαν μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί σπορείς για την αναγέννηση του δάσους.

Τα έργα που είχαν προηγηθεί περιλάμβαναν συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου, απομάκρυνση βιομάζας, μεικτές και στεγασμένες αντιπυρικές ζώνες, καθώς και γυμνές αντιπυρικές ζώνες.

Σε συνδυασμό με τις πρόσθετες παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά την κατάσβεση, εκτιμάται ότι συνέβαλαν στον περιορισμό του κινδύνου επέκτασης της φωτιάς προς Ψάθα και Αλεποχώρι και νοτιότερα προς Μέγαρα και Μάνδρα.

Το μεγάλο στοίχημα είναι πλέον το νερό

Μετά την αποτίμηση της φωτιάς, το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η αντιμετώπιση των επιπτώσεων που μπορεί να προκαλέσουν οι έντονες βροχοπτώσεις στις καμένες πλαγιές.

Στις πληγείσες περιοχές προβλέπεται η κατασκευή αντιδιαβρωτικών έργων, μεταξύ άλλων με κορμοδέματα, κλαδοπλέγματα και σανιδότοιχους. Στα ρέματα πρώτης τάξης προβλέπονται κορμοφράγματα, με στόχο τη συγκράτηση φερτών υλικών και τον περιορισμό του πλημμυρικού κινδύνου.

Παράλληλα, θα πραγματοποιηθούν υλοτομίες επικίνδυνων καμένων δέντρων, ενώ προβλέπονται περιορισμοί στη θήρα και τη βόσκηση στις πληγείσες εκτάσεις και μέτρα προστασίας της άγριας πανίδας.

Μετά την ολοκλήρωση των άμεσων παρεμβάσεων θα ακολουθήσει συστηματική παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης. Όπου κριθεί επιστημονικά απαραίτητο, θα πραγματοποιηθούν συμπληρωματικές τεχνητές αναδασώσεις και έργα ορεινής υδρονομίας.

Οι περιοχές όπου θα γίνουν οι παρεμβάσεις επιλέγονται βάσει περιβαλλοντικών, γεωμορφολογικών και κοινωνικών κριτηρίων, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των οικισμών που βρίσκονται κατάντη των καμένων εκτάσεων.

Νέα χρηματοδότηση για την αποκατάσταση

Στο χρηματοδοτικό σκέλος, η Τράπεζα Πειραιώς αναλαμβάνει τη χρηματοδότηση μελέτης και έργων αποκατάστασης ύψους 1,5 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, η HELLENiQ ENERGY έχει ανακοινώσει δωρεά 25 εκατ. ευρώ για δράσεις αποκατάστασης μετά τις φετινές πυρκαγιές, με ιδιαίτερη έμφαση στη Δυτική Αττική.

Επιπλέον, ενεργοποιούνται 25 εκατ. ευρώ από το Πράσινο Ταμείο για δασοτεχνικά έργα ορεινής υδρονομίας και αντιπλημμυρικής προστασίας στην Αττική.

Το ζητούμενο πλέον είναι η ταχύτητα υλοποίησης. Τα αντιδιαβρωτικά έργα πρέπει να προηγηθούν των πρώτων ισχυρών φθινοπωρινών βροχών, καθώς το χρονικό περιθώριο για την προστασία των εδαφών είναι περιορισμένο.

Το Antinero στο μικροσκόπιο

Η εμπειρία της Δυτικής Αττικής αποτελεί ταυτόχρονα ένα κρίσιμο τεστ για τη νέα πολιτική πρόληψης των δασικών πυρκαγιών.

Το Antinero δεν μπορεί να αποτρέψει μια μεγάλη πυρκαγιά ούτε να υποκαταστήσει την επιχειρησιακή δράση της πυρόσβεσης. Μπορεί, όμως, σύμφωνα με την αποτίμηση των αρμόδιων υπηρεσιών, να λειτουργήσει ως ένα πλέγμα παρεμβάσεων που μειώνει τη διαθέσιμη καύσιμη ύλη, περιορίζει την ένταση της φωτιάς, διευκολύνει την πρόσβαση των δυνάμεων και δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες για την ανάσχεση ενός μετώπου.

Η επόμενη ημέρα στη Δυτική Αττική, επομένως, δεν αφορά μόνο την αποκατάσταση των εκτάσεων που χάθηκαν. Αφορά και την αξιολόγηση του κατά πόσο η πρόληψη, η συστηματική διαχείριση των δασών και η έγκαιρη παρέμβαση μπορούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις της επόμενης μεγάλης πυρκαγιάς.

Το πραγματικό στοίχημα θα κριθεί τους επόμενους μήνες: πρώτα με το αν οι καμένες πλαγιές θα προστατευθούν αποτελεσματικά από τη διάβρωση και τις πλημμύρες και στη συνέχεια με το αν η φυσική αναγέννηση θα μπορέσει να αποκαταστήσει μεγάλο μέρος του δασικού οικοσυστήματος.