Προειδοποιούν οι Servicers για καθυστερήσεις στους πλειστηριασμούς το 2027

Ενόψει της συζήτησης του νομοσχεδίου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών στην Ολομέλεια της Βουλής, οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) δηλώνουν ότι στηρίζουν τις προβλέψεις για ενίσχυση της διαφάνειας και της εποπτείας, εκφράζουν ωστόσο προβληματισμό για συγκεκριμένες διατάξεις, οι οποίες, όπως εκτιμούν, ενδέχεται να προκαλέσουν νέες καθυστερήσεις στη διαχείριση των οφειλών.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εκτίμηση ότι η υποχρεωτική εφαρμογή της νέας διαδικασίας διμερών ρυθμίσεων θα μπορούσε να επιβραδύνει εντός του 2027 ήδη δρομολογημένες διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης, με πιθανές επιπτώσεις και στα επιχειρησιακά σχέδια των τιτλοποιήσεων που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα κρατικών εγγυήσεων «Ηρακλής».

Η μείωση του ιδιωτικού χρέους και ο ρόλος των servicers

Η ΕΕΔΑΔΠ επισημαίνει ότι οι εταιρείες διαχείρισης λειτουργούν υπό την εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος και στο πλαίσιο ενός αυστηρού θεσμικού και κανονιστικού περιβάλλοντος. Όπως διευκρινίζει, οι servicers δεν είναι ιδιοκτήτες των δανειακών απαιτήσεων, αλλά διαχειρίζονται τα χαρτοφυλάκια κατ’ εντολή των επενδυτών που τα κατέχουν, οι οποίοι καθορίζουν και τις αντίστοιχες πιστωτικές πολιτικές.

Το πλαίσιο λειτουργίας τους βασίζεται στην ευρωπαϊκή Οδηγία 2021/2167, η οποία ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με τον ν. 5072/2023, ενώ έχουν προστεθεί πρόσθετες υποχρεώσεις αδειοδότησης, εποπτείας, ενημέρωσης των οφειλετών και υποβολής προτάσεων ρύθμισης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος που επικαλείται η Ένωση, το μη εξυπηρετούμενο ιδιωτικό χρέος μειώθηκε από 118,5 δισ. ευρώ τον Μάρτιο του 2016 σε 82,8 δισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026.

Η μείωση, όπως υποστηρίζει, προήλθε κυρίως από εισπράξεις και συναινετικές διευθετήσεις, με τις εταιρείες διαχείρισης να πραγματοποιούν ρυθμίσεις ύψους περίπου 7 δισ. ευρώ ετησίως. Η ΕΕΔΑΔΠ τονίζει ότι οι εισπράξεις προέρχονται κατά κύριο λόγο από συναινετικές λύσεις και όχι από πλειστηριασμούς, υποστηρίζοντας ότι η προστασία των δανειοληπτών και η αποτελεσματική διαχείριση του ιδιωτικού χρέους μπορούν να συνυπάρχουν.

Πού εντοπίζονται οι καθυστερήσεις στον «Ηρακλή»

Αναφορικά με τις επιδόσεις των τιτλοποιήσεων που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα «Ηρακλής», η Ένωση υποστηρίζει ότι οι αποκλίσεις από τους επιχειρησιακούς στόχους δεν είναι οριζόντιες, αλλά διαφοροποιούνται ανάλογα με την κατηγορία ανάκτησης.

Ειδικότερα, σύμφωνα με την ΕΕΔΑΔΠ, οι εταιρείες διαχείρισης έχουν επιτύχει ή και υπερβεί τους στόχους που αφορούν τις ρυθμίσεις δανείων. Αντίθετα, οι υστερήσεις εντοπίζονται κυρίως στις ανακτήσεις μέσω αναγκαστικής εκτέλεσης, οι οποίες περιλαμβάνονται ρητά στα επιχειρησιακά σχέδια των τιτλοποιήσεων.

Η Ένωση επισημαίνει ότι η επιτάχυνση των συναινετικών ανακτήσεων προϋποθέτει σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πιστωτών και οφειλετών, γεγονός που καθιστά τη διαφάνεια βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική διαχείριση των οφειλών.

Στήριξη στα μέτρα διαφάνειας – Επιφυλάξεις για τις κυρώσεις

Σε αυτό το πλαίσιο, οι servicers δηλώνουν ότι στηρίζουν χωρίς επιφυλάξεις τις προβλέψεις του νομοσχεδίου για τη χορήγηση στους οφειλέτες των δανειακών συμβάσεων, του ιστορικού πληρωμών και αναλυτικής εικόνας της οφειλής εντός 45 ημερών.

Θετικά αντιμετωπίζουν επίσης τη δημοσιοποίηση στοιχείων για τη δραστηριότητα των εταιρειών διαχείρισης, τη θέσπιση σαφών προθεσμιών μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας και την ενίσχυση της εποπτείας.

Ωστόσο, εκφράζουν επιφυλάξεις για ορισμένες προβλέψεις που αφορούν τις συνέπειες σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Ειδικότερα, αναφέρονται σε διατάξεις που επιτρέπουν, με απλή δήλωση του οφειλέτη, τη διακοπή της τοκοφορίας ή την πίστωση πέντε δόσεων έναντι της οφειλής.

Η ΕΕΔΑΔΠ θεωρεί ότι οι προβλέψεις αυτές απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή ως προς την εφαρμογή τους, κυρίως όταν προβλέπονται αυτόματες κυρώσεις χωρίς προηγούμενη δικαστική κρίση ή αξιολόγηση από τον αρμόδιο επόπτη. Προειδοποιεί ότι ενδέχεται να δημιουργηθούν περιθώρια εκμετάλλευσης των ρυθμίσεων και νέες αντιπαραθέσεις λόγω διαφορετικών ερμηνειών.

Η νέα διαδικασία διμερών ρυθμίσεων

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η Ένωση στη θεσμοθέτηση της Διαδικασίας Διμερών Ρυθμίσεων, η οποία θα αντικαταστήσει τον Κώδικα Δεοντολογίας, χαρακτηρίζοντάς την αναγκαίο πρόσθετο εργαλείο οργανωμένης διαπραγμάτευσης μεταξύ οφειλέτη και πιστωτή.

Ωστόσο, επισημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα του νέου πλαισίου θα εξαρτηθεί από τον συντονισμό των διαφορετικών διαθέσιμων μηχανισμών ρύθμισης. Συγκεκριμένα, η νέα διαδικασία θα πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά με τον Εξωδικαστικό Μηχανισμό και την υποχρέωση υποβολής πρότασης ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό.

Στόχος, σύμφωνα με την ΕΕΔΑΔΠ, πρέπει να είναι η αποφυγή επικαλύψεων, πρόσθετων καθυστερήσεων και παρελκυστικών πρακτικών από ορισμένους οφειλέτες.

Η Ένωση αναγνωρίζει παράλληλα ότι η νέα διαδικασία θα είναι υποχρεωτική για όλους, ανεξάρτητα από προηγούμενες ρυθμίσεις ή διαπραγματεύσεις. Σε συνδυασμό με τον χρόνο που απαιτείται για τη συστημική υλοποίηση της προβλεπόμενης ηλεκτρονικής πλατφόρμας, εκτιμά ότι θα προκύψουν καθυστερήσεις στις ήδη δρομολογημένες διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης εντός του 2027.

Οι επιπτώσεις αυτές, όπως προειδοποιεί, θα μπορούσαν να επηρεάσουν και τα επιχειρησιακά σχέδια του προγράμματος «Ηρακλής». Η ΕΕΔΑΔΠ εκτιμά, πάντως, ότι η πιθανή αρνητική επίπτωση θα μπορούσε να αντισταθμιστεί εφόσον η νέα διαδικασία οδηγήσει σε αυξημένες συναινετικές ρυθμίσεις.

Η προστασία των ευάλωτων και το ζήτημα του εκτελεστού τίτλου

Στην παρέμβασή της, η Ένωση αναφέρεται και στο υφιστάμενο πλαίσιο προστασίας των ευάλωτων δανειοληπτών και των ατόμων με αναπηρία, μέσω του Εξωδικαστικού Μηχανισμού, του Ενδιάμεσου Προγράμματος και του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων.

Όπως επισημαίνει, οι εταιρείες διαχείρισης έχουν συμβάλει στην υλοποίηση των σχετικών μηχανισμών, ενώ υπογραμμίζει ότι οι λύσεις με σταθερό επιτόκιο διευκολύνουν τον οικονομικό προγραμματισμό των συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων και περιορίζουν τον κίνδυνο αθέτησης των υποχρεώσεών τους.

Παράλληλα, η ΕΕΔΑΔΠ σχολιάζει την επιλογή της Πολιτείας να μην ενσωματώσει στο νομοσχέδιο ρύθμιση για τον εκτελεστό τίτλο. Υποστηρίζει ότι το σχετικό ζήτημα δεν αφορά μια νέα νομική δυνατότητα, καθώς εκτελεστοί τίτλοι προβλέπονται ήδη από το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, μεταξύ άλλων μέσω συμβολαιογραφικών εγγράφων και πρακτικών συμβιβασμού ή διαμεσολάβησης.

Ειδική αναφορά γίνεται στο νομοθετικό διάταγμα του 1923, το οποίο αναγνωρίζει στις τραπεζικές συμβάσεις ενυπόθηκων δανείων ισχύ εκτελεστού τίτλου, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη έκδοση διαταγής πληρωμής.

Κατά την Ένωση, όταν ένας οφειλέτης αποδέχεται ελεύθερα και κατόπιν διαπραγμάτευσης τη ρύθμιση της οφειλής του, δεν υπάρχει καταρχήν λόγος να απαιτείται νέα δικαστική διαδικασία για την αναγνώριση μιας οφειλής που έχει ήδη αποδεχθεί. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι νομικές εγγυήσεις του οφειλέτη παραμένουν ακέραιες, καθώς διατηρεί το δικαίωμα δικαστικής αμφισβήτησης της οφειλής και προσβολής των σταδίων της διαδικασίας εκτέλεσης.

Προβληματισμός για τα πρόστιμα και την κουλτούρα πληρωμών

Τέλος, η ΕΕΔΑΔΠ χαρακτηρίζει αυστηρό το νέο πλαίσιο επιβολής προστίμων, σημειώνοντας ότι συγκαταλέγεται στα αυστηρότερα που εφαρμόζονται σε κλάδους της ελληνικής οικονομίας.

Επικαλείται στοιχεία σύμφωνα με τα οποία τα παράπονα των οφειλετών αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 1% των υποθέσεων υπό διαχείριση, ενώ οι δείκτες εξυπηρέτησης έχουν βελτιωθεί σημαντικά. Ζητά, επομένως, η εφαρμογή των κυρώσεων να λαμβάνει υπόψη τη συνολική εικόνα του κλάδου και όχι μεμονωμένες περιπτώσεις.

Το βασικό μήνυμα της Ένωσης αφορά, πάντως, τη διατήρηση της κουλτούρας πληρωμών που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, μετά τη μακρά οικονομική κρίση. Όπως υποστηρίζει, οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να ενισχύουν την προστασία των πραγματικά ευάλωτων οφειλετών και να διευκολύνουν τις συναινετικές διευθετήσεις, χωρίς να δημιουργούν κίνητρα για στρατηγικούς κακοπληρωτές.