Η Ελλάδα πύλη στον άξονα που αλλάζει τα Βαλκάνια

Οι υπουργοί Μεταφορών των τριών χωρών υπέγραψαν στις Βρυξέλλες το Σχέδιο Δράσης του Black Sea–Aegean Connectivity Platform (BACP), παρουσία του Ευρωπαίου Επιτρόπου Μεταφορών Απόστολου Τζιτζικώστα, του Ευρωπαίου Συντονιστή του Διαδρόμου Μεταφορών «Βαλτικής – Μαύρης Θάλασσας – Αιγαίου» Mario Mauro, εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του Γενικού Γραμματέα Μεταφορών Στέλιου Σακαρέτσιου.

Το BACP αποτελεί τον μηχανισμό μέσω του οποίου Ελλάδα, Βουλγαρία και Ρουμανία αντιμετωπίζουν τον διάδρομο Βαλτικής – Μαύρης Θάλασσας – Αιγαίου, σε σύνδεση και με τον διάδρομο Ρήνου – Δούναβη, ως ενιαίο, πολυτροπικό σύστημα συνδεσιμότητας.

«Η αξία ενός διαδρόμου δεν είναι το άθροισμα των επιμέρους έργων του – είναι η επιχειρησιακή του συνέχεια», δήλωσε ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας.

Αλεξανδρούπολη στο επίκεντρο

Στην ελληνική πλευρά, ένα από τα σημαντικότερα έργα είναι η αναβάθμιση της σιδηροδρομικής γραμμής Αλεξανδρούπολη–Πύθιο–Ορμένιο, η οποία οδηγεί στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα με την πρώτη να εξελίσσεται σε κόμβο μεταφορών και ενέργειας στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Ευρώπης. Η υπογραφή της σύμβασης αναμένεται, σύμφωνα με τον Δήμα, το πρώτο τρίμηνο του 2027.

Η αναβάθμισή της Αλεξανδρούπολης δημιουργεί τη δυνατότητα σύνδεσης του λιμανιού με το βουλγαρικό και στη συνέχεια το ρουμανικό δίκτυο, περιορίζοντας την εξάρτηση των εμπορευματικών ροών από τις παραδοσιακές διαδρομές.

Δεύτερο κρίσιμο έργο αποτελεί ο βόρειος σιδηροδρομικός άξονας προς Μουριές–Προμαχώνα–Κούλατα, με την υπογραφή της σχετικής σύμβασης να τοποθετείται τον Ιούνιο του 2027.

Παράλληλα βρίσκονται σε εξέλιξη παρεμβάσεις στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αθηνών, ενώ η σύνδεση του λιμένα Θεσσαλονίκης με το εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο βρίσκεται σε διαγωνιστική διαδικασία με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.

Από το Αιγαίο στη Μαύρη Θάλασσα

Το BACP συνδέεται με τον ευρωπαϊκό διάδρομο Βαλτικής–Μαύρης Θάλασσας–Αιγαίου, ο οποίος αποτελεί μέρος του αναθεωρημένου Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών TEN-T. Ο διάδρομος διατρέχει 13 χώρες και συνδέει τη Βόρεια Ευρώπη με τα Βαλκάνια, την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ επεκτείνεται προς Μολδαβία και Ουκρανία. Για την Ελλάδα, η νέα αρχιτεκτονική μπορεί να αναβαθμίσει τον ρόλο των λιμένων της Βόρειας Ελλάδας. Αλεξανδρούπολη και Θεσσαλονίκη αποκτούν τη δυνατότητα να λειτουργήσουν ως νότιες πύλες εμπορευμάτων προς Βουλγαρία και Ρουμανία και, μέσω του Δούναβη και των συνδεδεμένων ευρωπαϊκών δικτύων, προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Το σχέδιο δεν αφορά μόνο τον σιδηρόδρομο. Περιλαμβάνει οδικές συνδέσεις, λιμένες και πλωτές μεταφορές, με στόχο τη δημιουργία ενός πολυτροπικού δικτύου στο οποίο φορτία θα μπορούν να μετακινούνται μεταξύ διαφορετικών μέσων χωρίς τα σημερινά διασυνοριακά bottlenecks.

€51,5 δισ. στο τραπέζι

Το Connecting Europe Facility αποτελεί το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ για τις υποδομές του TEN-T. Για την περίοδο 2021–2027 διαθέτει περίπου €25,8 δισ. για τον τομέα των μεταφορών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει για το επόμενο δημοσιονομικό πλαίσιο 2028–2034 την αύξηση του σχετικού προϋπολογισμού στα €51,5 δισ.

Πρόκειται ουσιαστικά για διπλασιασμό των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων για μεταφορές, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Βρυξέλλες επιχειρούν να κλείσουν κρίσιμα κενά του TEN-T και ταυτόχρονα να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών υποδομών.

Η Αθήνα έχει ήδη δηλώσει ότι θα υποστηρίξει τη διατήρηση ή και περαιτέρω αύξηση του CEF. «Τίποτε δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς έναν ισχυρό Μηχανισμό “Συνδέοντας την Ευρώπη” στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034», τόνισε ο κ. Δήμας.

Σύνδεση των μεταφορικών υποδομών με την ευρωπαϊκή άμυνα

Η μεγάλη αλλαγή, ωστόσο, βρίσκεται στην αυξανόμενη σύνδεση των μεταφορικών υποδομών με την ευρωπαϊκή άμυνα. Από τα €51,5 δισ. που προτείνει η Κομισιόν για το νέο CEF, περίπου €17,5 δισ. προορίζονται για στρατιωτική κινητικότητα. Η κλίμακα είναι πολλαπλάσια της σημερινής. Στο ισχύον δημοσιονομικό πλαίσιο είχαν διατεθεί περίπου €1,7 δισ. για υποδομές διπλής χρήσης.

Σιδηρόδρομοι, λιμάνια, γέφυρες και οδικοί άξονες σχεδιάζονται πλέον όχι μόνο με βάση τις εμπορευματικές και επιβατικές ροές, αλλά και με την απαίτηση να μπορούν να υποστηρίζουν ταχεία μετακίνηση στρατιωτικού προσωπικού και βαρέος εξοπλισμού.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εντοπίσει εκατοντάδες σημεία συμφόρησης στα ευρωπαϊκά δίκτυα, από γέφυρες με ανεπαρκή φέρουσα ικανότητα έως σήραγγες, λιμένες και σιδηροδρομικές γραμμές που χρειάζονται αναβάθμιση για χρήση από βαριά στρατιωτικά φορτία. Η Ελλάδα έχει εντάξει πλέον ρητά τη στρατιωτική κινητικότητα και την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών στις βασικές προτεραιότητές της για τον νέο διάδρομο.

Ουκρανία: ο νέος προορισμός

Η Ουκρανία και η Μολδαβία έχουν ενσωματωθεί στον σχεδιασμό του ευρωπαϊκού δικτύου, μετατρέποντας τις υποδομές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης σε δυνητικές εναλλακτικές οδούς εφοδιασμού προς τα ανατολικά.

Ο κ. Δήμας ζήτησε η επόμενη φάση του BACP να εξετάσει πώς τα δίκτυα Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας μπορούν να στηρίξουν αποτελεσματικότερα αυτές τις διαδρομές. Η εξέλιξη ενισχύει ιδιαίτερα τη στρατηγική θέση της Βόρειας Ελλάδας. Τα λιμάνια του Αιγαίου μπορούν να αποτελέσουν σημεία εισόδου για φορτία που θα κινούνται βόρεια μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας και στη συνέχεια προς Μολδαβία και Ουκρανία.

Πρόκειται για μια διαφορετική ανάγνωση της ελληνικής γεωγραφίας: η χώρα δεν βρίσκεται πλέον μόνο στο νοτιοανατολικό άκρο του ευρωπαϊκού δικτύου, αλλά μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία ενός κάθετου διαδρόμου προς την καρδιά της Ανατολικής Ευρώπης.