Η Μέση Ανατολή Αναδιαμορφώνει τον Παγκόσμιο Λογαριασμό Ενέργειας

Η νέα φάση έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει το γνώριμο, αλλά πάντα επικίνδυνο, μοτίβο: οι γεωπολιτικές συγκρούσεις μετατρέπονται σε ενεργειακό σοκ με παγκόσμιες διαστάσεις. Όπως τονίζει ανάλυση του BlackRock Investment Institute «Το επίκεντρο της ανησυχίας είναι το Στενό του Χορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό των ροών LNG. Κάθε διαταραχή, ακόμη και προσδοκώμενη, ενσωματώνεται άμεσα στις τιμές».

Σε ένα σενάριο ανόδου του Brent κατά $20 το βαρέλι —από τα $90 στα $110— η παγκόσμια οικονομία επιβαρύνεται με πρόσθετο ενεργειακό κόστος άνω των $600 δισ. σε ετήσια βάση. Κάθε αύξηση $10 αφαιρεί έως 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από το παγκόσμιο ΑΕΠ και προσθέτει περίπου 0,3 μονάδες στον πληθωρισμό των ανεπτυγμένων οικονομιών, σύμφωνα με εκτιμήσεις διεθνών οίκων.

Οι άμεσοι ωφελημένοι είναι οι εξαγωγείς υδρογονανθράκων. Η Σαουδική Αραβία, με παραγωγή κοντά στα 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως, αποκομίζει επιπλέον έσοδα $180–$200 εκατ. ημερησίως για κάθε άνοδο $20 στο αργό. Σε ορίζοντα εξαμήνου, το δημοσιονομικό όφελος μπορεί να ξεπεράσει τα $30 δισ.. Το Κατάρ, κορυφαίος εξαγωγέας LNG, επωφελείται από τη σύσφιξη της αγοράς φυσικού αερίου, με πιθανή αύξηση εσόδων $15–$20 δισ. ετησίως εφόσον οι τιμές ενισχυθούν κατά 20%.

Αντίστοιχα, η Ρωσία βλέπει δημοσιονομική ανάσα. Παρά τις κυρώσεις, η άνοδος των διεθνών τιμών ενισχύει τα κρατικά έσοδα κατά $25–$30 δισ. ετησίως σε σενάριο διατηρήσιμων υψηλών τιμών, βελτιώνοντας τη διαπραγματευτική της θέση σε Ασία και Μέση Ανατολή.

Στον αντίποδα, οι καθαροί εισαγωγείς ενέργειας αντιμετωπίζουν άμεση μεταφορά πλούτου προς τους παραγωγούς. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβαρύνεται κατά περίπου $40 δισ. ετησίως για κάθε αύξηση $10 στο πετρέλαιο. Σε σενάριο τιμών στα $120 δολάρια, η συνολική επιβάρυνση μπορεί να προσεγγίσει τα €100 δισ., με τον πληθωρισμό να ενισχύεται έως και 0,8 ποσοστιαίες μονάδες και την ανάπτυξη να επιβραδύνεται αισθητά.

Η Ιαπωνία, που εισάγει το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς της, θα μπορούσε να δει συρρίκνωση έως 0,4% του ΑΕΠ για κάθε άνοδο $10, ενώ η Κίνα επιβαρύνεται με πρόσθετο εισαγωγικό κόστος $35–$40 δισ. ανά αντίστοιχη μεταβολή.

Σε επίπεδο επιχειρήσεων, οι αεροπορικές εταιρείες —όπου τα καύσιμα αντιστοιχούν στο 25–35% του λειτουργικού κόστους— βλέπουν τα περιθώρια να συρρικνώνονται έως και 10% σε περιβάλλον αυξημένων τιμών. Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν άνοδο κόστους παραγωγής 15–25%, με αυξημένο κίνδυνο αναστολής μονάδων. Ταυτόχρονα, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου στη ναυτιλία πολλαπλασιάζονται, αυξάνοντας τα ναύλα και μετακυλίοντας το κόστος στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Για τον τελικό καταναλωτή, το σοκ αποτυπώνεται άμεσα: αύξηση €0,15–€0,25 ανά λίτρο καυσίμου στην Ευρώπη, διψήφιες ανατιμήσεις στην ηλεκτρική ενέργεια και δευτερογενείς πιέσεις στα τρόφιμα μέσω του κόστους μεταφορών. Στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπου το ενεργειακό κόστος καταλαμβάνει μεγαλύτερο μερίδιο του διαθέσιμου εισοδήματος, οι αυξήσεις 20–40% στα καύσιμα εντείνουν τον κίνδυνο κοινωνικών εντάσεων.

Τα… χειρότερα

Εάν η κρίση παραταθεί πέραν του εξαμήνου ή υπάρξει ουσιαστική διακοπή ροών από το Χορμούζ, το συνολικό παγκόσμιο κόστος μπορεί να υπερβεί το $1 τρισ.. Σε αυτό το σενάριο, το ενεργειακό σοκ παύει να είναι απλώς πληθωριστικό και μετατρέπεται σε καταλύτη ευρύτερης ύφεσης, με σαφείς κερδισμένους και πολλαπλάσιους χαμένους.