Στα €3,2 δισ. στο ενεργητικό των συνταξιοδοτικών ταμείων

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ, OECD Pensions Outlook 2026, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 20% το 2025, φθάνοντας τα 3,2 δισ. ευρώ ή το 1,3% του ΑΕΠ. Πρόκειται για έναν από τους υψηλούς ρυθμούς αύξησης, ο οποίος αντανακλά την επέκταση του θεσμού, χωρίς ωστόσο να αναιρεί τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει την ελληνική αγορά από χώρες με μακρά παράδοση στην επαγγελματική και κεφαλαιοποιητική ασφάλιση.

Η σύγκριση με τα διεθνή δεδομένα είναι ενδεικτική της διαφοράς μεγέθους. Στο σύνολο των χωρών του ΟΟΣΑ, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων αυξήθηκε σχεδόν κατά 12% το 2025, φθάνοντας τα 70,4 τρισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί στο 95,7% του συνολικού ΑΕΠ. Μάλιστα, περίπου τα δύο τρίτα του ενεργητικού συγκεντρώνονται στις ΗΠΑ, όπου η κεφαλαιοποιητική συνταξιοδοτική αποταμίευση αποτελεί έναν ώριμο και ιδιαίτερα ανεπτυγμένο θεσμό.

Για την Ελλάδα, η αύξηση του ενεργητικού συνδέεται αφενός με την επέκταση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και αφετέρου με τη δημιουργία του ΤΕΚΑ το 2022, το οποίο εισήγαγε ένα νέο μοντέλο επικουρικής ασφάλισης για τους νεότερους ασφαλισμένους.

Από τα 25 εκατ. ευρώ του 2007 στα 3,2 δισ. ευρώ

Η ανάπτυξη της κεφαλαιοποιητικής επαγγελματικής ασφάλισης στην Ελλάδα ξεκίνησε σταδιακά πριν από περίπου δύο δεκαετίες. Βασικό θεσμικό ορόσημο αποτέλεσε ο νόμος 3029 του 2002, ο οποίος καθιέρωσε την προαιρετική επαγγελματική ασφάλιση ως συμπληρωματικό πυλώνα του δημόσιου συνταξιοδοτικού συστήματος.

Ωστόσο, τα πρώτα χρόνια η ανάπτυξη του θεσμού ήταν περιορισμένη. Ενδεικτικά, το 2007 το συνολικό ενεργητικό των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης ανερχόταν σε μόλις 25 εκατ. ευρώ, ενώ οι ασφαλισμένοι τους περιορίζονταν σε μερικές χιλιάδες εργαζομένους.

Η πρώτη ουσιαστική ώθηση ήρθε το 2013, όταν τέσσερα δημόσια ταμεία επικουρικής ασφάλισης μετατράπηκαν σε ταμεία υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης. Πρόκειται για:

• Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων.
• Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών.
• Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων.
• Το Επαγγελματικό Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών.

Η ένταξη των συγκεκριμένων ταμείων στο επαγγελματικό ασφαλιστικό σύστημα οδήγησε σε σημαντική αύξηση του ενεργητικού, το οποίο το 2013 προσέγγισε το 1 δισ. ευρώ.

Ακολούθησε μια σταδιακή διεύρυνση της αγοράς, με την ίδρυση νέων προαιρετικών ΤΕΑ από τράπεζες, επιχειρήσεις και επαγγελματικούς κλάδους. Σήμερα ο αριθμός τους έχει φθάσει τα 28, με περίπου τα δύο τρίτα να έχουν συσταθεί από το 2019 και μετά.

Η διεύρυνση αυτή συνοδεύτηκε από αύξηση της συμμετοχής των εργαζομένων, με τους ασφαλισμένους στα επαγγελματικά ταμεία να αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 6% του εργατικού δυναμικού. Παρά την πρόοδο, το ποσοστό παραμένει χαμηλό, γεγονός που καταδεικνύει τα περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης.

Το ΤΕΚΑ αλλάζει τον χάρτη της επικουρικής ασφάλισης

Καθοριστικό σταθμό για την εξέλιξη του κεφαλαιοποιητικού μοντέλου αποτέλεσε η ίδρυση του ΤΕΚΑ το 2022. Το νέο ταμείο αναλαμβάνει τη διαχείριση της επικουρικής ασφάλισης των νέων ασφαλισμένων, εισάγοντας ένα σύστημα στο οποίο οι εισφορές επενδύονται και δημιουργούν ατομικό συνταξιοδοτικό κεφάλαιο.

Σε αντίθεση με το παραδοσιακό αναδιανεμητικό μοντέλο, στο οποίο οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων χρηματοδοτούν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων, στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα οι εισφορές συσσωρεύονται και επενδύονται, με στόχο να χρηματοδοτήσουν τις μελλοντικές παροχές των ίδιων των ασφαλισμένων.

Για τους παλαιότερους ασφαλισμένους, η επικουρική σύνταξη εξακολουθεί να χορηγείται από το Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης, με βάση το αναδιανεμητικό σύστημα.

Η πορεία του ΤΕΚΑ αποτυπώνει τη δυναμική που αποκτά σταδιακά ο νέος θεσμός. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του ταμείου, τον Ιούνιο του 2026 το αποθεματικό του είχε φθάσει τα 630 εκατ. ευρώ, ενώ ο αριθμός των ασφαλισμένων είχε ξεπεράσει τις 780.000.

Η συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων ασφαλισμένων δημιουργεί σταδιακά μια νέα βάση συνταξιοδοτικών κεφαλαίων, τα οποία θα αυξάνονται όσο διευρύνεται η ασφαλιστική κάλυψη και συνεχίζεται η καταβολή εισφορών.

Στο 4,9% η ονομαστική απόδοση των επενδύσεων το 2025

Πέρα από την αύξηση του αριθμού των ασφαλισμένων και των εισφορών, κρίσιμος παράγοντας για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη του κεφαλαιοποιητικού συστήματος είναι η επενδυτική διαχείριση των διαθέσιμων κεφαλαίων.

Όπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ, οι αποδόσεις των επενδύσεων των συνταξιοδοτικών ταμείων ήταν γενικά θετικές τα προηγούμενα χρόνια, με εξαιρέσεις τις περιόδους κατά τις οποίες εκδηλώθηκαν διεθνείς οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κρίσεις.

Για την Ελλάδα, η ονομαστική επενδυτική απόδοση των κεφαλαιοποιητικών ασφαλιστικών ταμείων διαμορφώθηκε στο 4,9% το 2025. Σε πραγματικούς όρους, δηλαδή μετά την αφαίρεση της επίδρασης του πληθωρισμού, η απόδοση ανήλθε σε 2,3%.

Η διαφορά μεταξύ ονομαστικής και πραγματικής απόδοσης αποτυπώνει τη σημασία του πληθωρισμού για τη διατήρηση της αγοραστικής δύναμης των συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων. Σε ένα σύστημα στο οποίο το τελικό ύψος της σύνταξης συνδέεται με το συσσωρευμένο κεφάλαιο και τις αποδόσεις του, η μακροχρόνια επενδυτική επίδοση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η επίτευξη καλύτερων αποδόσεων σε βάθος χρόνου προϋποθέτει και την αξιοποίηση των μετοχικών επενδύσεων, σε συνδυασμό με τη διασπορά του χαρτοφυλακίου και την κατάλληλη διαχείριση του επενδυτικού κινδύνου.

Πού επενδύονται τα κεφάλαια των ελληνικών ταμείων

Η σύνθεση των χαρτοφυλακίων των ελληνικών κεφαλαιοποιητικών ταμείων εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σημαντική συμμετοχή επενδύσεων σταθερού εισοδήματος και ρευστών διαθεσίμων. Ειδικότερα, το 2025 το 36,2% των επενδύσεων κατευθυνόταν σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, ενώ το 17,4% διατηρούνταν σε ρευστά διαθέσιμα και καταθέσεις. Αντίστοιχα, οι τοποθετήσεις σε μετοχές αντιστοιχούσαν στο 15,3% του συνολικού χαρτοφυλακίου.