Κενά κτίρια, στρατόπεδα και 75 εκατ. ευρώ στο νέο στεγαστικό σχέδιο

Ο νέος νόμος του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, που ψηφίστηκε από την βουλή κάνει ευκολότερη την μετατροπή κενών κτιρίων σε διαμερίσματα, ρυθμίζει το πλαίσιο για την ανάπτυξη οικισμών σε ακίνητα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας ενώ προβλέπει ένα διευρυμένο πλέγμα κοινωνικών προγραμμάτων για ευάλωτα νοικοκυριά.

Νέα ώθηση στην αγορά μέσω της αλλαγής χρήσης κτιρίων

Η σημαντικότερη παρέμβαση αφορά τη δυνατότητα μετατροπής υφιστάμενων κτιρίων σε κατοικίες. Το νέο πλαίσιο επιτρέπει την αλλαγή χρήσης νόμιμα υφιστάμενων γραφείων, εμπορικών ακινήτων, βιοτεχνικών εγκαταστάσεων και άλλων κτιρίων ακόμη και σε περιοχές όπου μέχρι σήμερα οι ισχύουσες χρήσεις γης δεν επέτρεπαν την κατοικία.

Η αλλαγή χρήσης θα πραγματοποιείται χωρίς αύξηση της δόμησης, της κάλυψης ή του όγκου του κτιρίου, ενώ προβλέπεται η έκδοση οικοδομικής άδειας και, όπου απαιτείται, θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Παράλληλα θεσπίζεται ειδικό ανταποδοτικό τέλος ύψους 5% επί της αντικειμενικής αξίας της γης, το οποίο θα κατευθύνεται στο Πράσινο Ταμείο για τη χρηματοδότηση έργων περιβαλλοντικής αναβάθμισης. 

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη που απαγορεύει τη βραχυχρόνια μίσθωση των κατοικιών που θα δημιουργηθούν μέσω αλλαγής χρήσης για χρονικό διάστημα τουλάχιστον πέντε ετών. Στόχος είναι οι νέες κατοικίες να ενισχύσουν τη μακροχρόνια αγορά ενοικίασης και όχι την αγορά των βραχυχρόνιων μισθώσεων. 

Στρατόπεδα μετατρέπονται σε οικισμούς προσιτής κατοικίας

Το δεύτερο μεγάλο σκέλος του νομοσχεδίου αφορά την αξιοποίηση ακινήτων του Ταμείου Ακινήτων Εθνικής Άμυνας (ΤΑΕΘΑ), τα οποία εντάσσονται στην Εθνική Στρατηγική για την Προσιτή Κατοικία.

Με τις νέες διατάξεις προβλέπεται η σύναψη προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και του ΤΑΕΘΑ για την ανάπτυξη κοινωνικών και προσιτών κατοικιών σε στρατιωτικά ακίνητα. Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας αναλαμβάνει την πλήρη ωρίμανση των έργων, από την εκπόνηση των μελετών και τη διενέργεια των διαγωνισμών έως την κατασκευή και την επίβλεψη των εργασιών, ενώ μετά την ολοκλήρωση των έργων οι κατοικίες θα παραχωρούνται στο Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, το οποίο θα τις διαθέτει μέσω των προγραμμάτων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. 

Η τροπολογία αποσαφηνίζει για πρώτη φορά και το χρηματοδοτικό μοντέλο των συγκεκριμένων παρεμβάσεων. Οι πρώτες αναπτύξεις θα χρηματοδοτηθούν από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο (Social Climate Fund) μέσω του προγράμματος «Σπίτι μου», με συνολική χρηματοδότηση 75 εκατ. ευρώ, η οποία θα καταβληθεί στο ΤΑΕΘΑ σε τρεις δόσεις έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030. Η πρώτη δόση, ύψους 25 εκατ. ευρώ, θα εκταμιευθεί με την υπογραφή της πρώτης προγραμματικής σύμβασης, ενώ τα κονδύλια θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για την υλοποίηση των στεγαστικών δράσεων. 

Στην πρώτη φάση του σχεδιασμού εντάσσονται τρία μεγάλα ακίνητα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας:

• το πρώην στρατόπεδο Ζωγράφου στην Αθήνα,
• το πρώην στρατόπεδο Καρατάσιου στη δυτική Θεσσαλονίκη,
• και το πρώην στρατόπεδο Γκόνου στη Θεσσαλονίκη,

τα οποία αποτελούν τους πρώτους «πιλότους» του νέου μοντέλου ανάπτυξης προσιτής κατοικίας. Η επιλογή τους συνδέεται με το Εθνικό Σχέδιο για την Προσιτή Κατοικία και τη χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο.

Παράλληλα, οι νέες διατάξεις καθορίζουν και τον τρόπο διαχείρισης των κατοικιών. Τα μισθώματα θα αποτελούν έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού, ενώ τα κοινόχρηστα θα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τη λειτουργία και τη συντήρηση των συγκροτημάτων. Τυχόν πλεόνασμα μετά την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών θα μπορεί να χρηματοδοτεί νέα προγράμματα κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Εφόσον το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ή εποπτευόμενος φορέας του αναλάβει τη συντήρηση ή ανακαίνιση των κατοικιών, μέρος των εσόδων θα μπορεί να αποδίδεται σε αυτό, με τον επιμερισμό να καθορίζεται ετησίως με κοινή υπουργική απόφαση. 

Διευρύνονται τα προγράμματα κοινωνικής στέγασης

Το νομοσχέδιο ενισχύει παράλληλα και τον κοινωνικό χαρακτήρα της στεγαστικής πολιτικής. Το πρόγραμμα «Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους» αποκτά τέσσερις πυλώνες δράσης αντί για τρεις και διευρύνεται σε περισσότερες κατηγορίες δικαιούχων, όπως γυναίκες – θύματα βίας και άτομα που ολοκληρώνουν προγράμματα απεξάρτησης. Για πρώτη φορά δημιουργείται ειδικός μηχανισμός πρόληψης της αστεγίας για νοικοκυριά που βρίσκονται αντιμέτωπα με έξωση λόγω οικονομικής αδυναμίας, μέσω έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης, διαμεσολάβησης με ιδιοκτήτες, ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και σύνδεσης με το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα. 

Παράλληλα, προβλέπεται συνέχεια της κρατικής στήριξης μετά τη λήξη των προγραμμάτων «Στέγαση και Εργασία» και «Κάλυψη», καθώς οι ωφελούμενοι θα μπορούν να λαμβάνουν επίδομα στέγασης και, κατά περίπτωση, Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα για έως δώδεκα μήνες, με δυνατότητα παράτασης, ώστε να αποφεύγεται η επιστροφή τους σε καθεστώς στεγαστικής επισφάλειας.  

Τέλος, εισάγεται φορολογική απαλλαγή για τα έσοδα από ακίνητα που εντάσσονται σε προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης και διαχειρίζονται δήμοι, αναπτυξιακοί οργανισμοί και μη κερδοσκοπικοί φορείς, με στόχο να αυξηθεί το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών κοινωνικής χρήσης. 

Με το νέο θεσμικό πλαίσιο, η κυβέρνηση επιχειρεί να μεταβεί από την πολιτική των επιδομάτων σε μια πολιτική παραγωγής νέου στεγαστικού αποθέματος. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί από την ταχύτητα με την οποία θα ενεργοποιηθούν οι αλλαγές χρήσης, θα προχωρήσουν οι αναπτύξεις στα στρατόπεδα και θα απορροφηθούν οι πόροι του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, ώστε οι εξαγγελίες να μετατραπούν σε διαθέσιμες κατοικίες στην αγορά.