Πειραιώς: Ανησυχούν τα νοικοκυριά για την αγορά κατοικίας

Η εξέλιξη αυτή έρχεται έπειτα από μια μακρά περίοδο συγκρατημένης αισιοδοξίας, κατά την οποία οι πολίτες αναγνώριζαν ότι οι συνθήκες ευνοούσαν περισσότερο τους πωλητές παρά τους υποψήφιους αγοραστές.

Τα ευρήματα προέρχονται από επαναλαμβανόμενη έρευνα καταγραφής των αντιλήψεων των ελληνικών νοικοκυριών, η οποία πραγματοποιείται ανά τρίμηνο από το δ΄ τρίμηνο του 2023. Στόχος της είναι να αποτυπώσει παραμέτρους που δεν καταγράφονται με την ίδια αμεσότητα στις επίσημες στατιστικές, όπως οι προσδοκίες για την πορεία των τιμών, το κόστος των στεγαστικών δανείων και η εξέλιξη της οικονομικής κατάστασης των νοικοκυριών.

Οπως λέει η Τράπεζα Πειραιώς η μεταστροφή του τελευταίου τριμήνου δεν αρκεί από μόνη της για να τεκμηριώσει αλλαγή του κύκλου της αγοράς. Ωστόσο, εφόσον επιβεβαιωθεί στις επόμενες μετρήσεις, ενδέχεται να αποτελέσει μια πρώτη προειδοποίηση για την επίδραση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας, της ενεργειακής ανασφάλειας, του πληθωρισμού και του κόστους χρήματος στη ζήτηση κατοικιών.

Η εικόνα της αγοράς μέσα από τις προσδοκίες των νοικοκυριών

Οι επίσημες στατιστικές παρέχουν σημαντικά δεδομένα για την αγορά ακινήτων, όπως οι τιμές των κατοικιών, η οικοδομική δραστηριότητα και το μέγεθος του οικιστικού αποθέματος. Δεν μπορούν, ωστόσο, να αποτυπώσουν σε πραγματικό χρόνο τις μεταβολές στις αντιλήψεις και στις προσδοκίες των νοικοκυριών, οι οποίες συχνά επηρεάζουν τις αποφάσεις για αγορά ή πώληση κατοικίας.

Η έρευνα εξετάζει τέσσερις βασικές παραμέτρους: την τρέχουσα συγκυρία στην αγορά ακινήτων, τις προσδοκίες για την εξέλιξη των τιμών κατοικιών, την πορεία των επιτοκίων, καθώς και την τρέχουσα και μελλοντική εισοδηματική κατάσταση των νοικοκυριών.

Οι απαντήσεις συνδυάζονται σε έναν συνολικό δείκτη, ο οποίος επιχειρεί να αποτυπώσει σε μία ενιαία μεταβλητή τις διαφορετικές εκτιμήσεις των συμμετεχόντων. Η σημασία του έγκειται στο ότι οι προσδοκίες των νοικοκυριών μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τη ζήτηση για κατοικίες και, σε συνδυασμό με τη διαθέσιμη προσφορά, τη συνολική πορεία της αγοράς.

Οι πωλητές διατηρούν το πλεονέκτημα

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι τα νοικοκυριά αντιλαμβάνονται πως το συγκριτικό πλεονέκτημα στην αγορά κατοικίας εξακολουθεί να βρίσκεται στην πλευρά των πωλητών. Οι αγοραστές εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί, καθώς καλούνται να κινηθούν σε μια αγορά όπου οι τιμές έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά τα προηγούμενα χρόνια.

Παράλληλα, η πλειονότητα των ερωτηθέντων εκτιμά ότι οι τιμές των κατοικιών θα συνεχίσουν να αυξάνονται, αλλά με φθίνουσα δυναμική. Η προσδοκία αυτή παραπέμπει σε μια αγορά στην οποία η ανοδική τάση δεν θεωρείται ότι έχει ανακοπεί, αλλά αναμένεται να εξελιχθεί με ηπιότερους ρυθμούς.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εικόνα για την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών. Παρά την ευρύτερη αντίληψη περί κοινωνικής απαισιοδοξίας, οι απαντήσεις καταγράφουν συγκρατημένα θετικές εκτιμήσεις τόσο για την τρέχουσα όσο και για τη μελλοντική οικονομική τους κατάσταση.

Γιατί τα νοικοκυριά δεν αντιλαμβάνονται τη μείωση των επιτοκίων

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι απαντήσεις σχετικά με την πορεία των επιτοκίων. Η περίοδος διεξαγωγής της έρευνας περιλαμβάνει τη μείωση των παρεμβατικών επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας από το 4% στο 2%. Ωστόσο, η μεταβολή αυτή φαίνεται να γίνεται αντιληπτή μόνο έμμεσα από τους συμμετέχοντες.

Η εξήγηση που προτείνουν οι συντάκτες της έρευνας είναι ότι τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν τις δόσεις των στεγαστικών δανείων ως έναν σταθερό επιβαρυντικό παράγοντα του οικογενειακού προϋπολογισμού. Ως αποτέλεσμα, παραμένουν αρνητικά προδιατεθειμένα απέναντι στο κόστος δανεισμού, ακόμη και όταν η νομισματική πολιτική κινείται προς την κατεύθυνση της χαλάρωσης.

Το εύρημα αναδεικνύει, παράλληλα, την ανάγκη καλύτερης ενημέρωσης των πολιτών για τη λειτουργία της νομισματικής πολιτικής και τον τρόπο με τον οποίο οι αποφάσεις της ΕΚΤ μεταφέρονται στην καθημερινότητα, στα τραπεζικά επιτόκια και στις δόσεις των δανείων.

Η μεταστροφή του γ΄ τριμήνου και οι κίνδυνοι για τη συνέχεια

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της έρευνας αφορά τη μεταβολή των προσδοκιών κατά το γ΄ τρίμηνο του 2026. Η συντριπτική πλειονότητα των νοικοκυριών άλλαξε στάση στο σύνολο των ερωτημάτων, περνώντας από θετικές σε ήπια αρνητικές εκτιμήσεις.

Οι συντάκτες της έρευνας επισημαίνουν ότι θα ήταν πρόωρο να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα από τα δεδομένα ενός μόνο τριμήνου. Εάν, ωστόσο, η μεταστροφή επιβεβαιωθεί και στις επόμενες μετρήσεις, θα μπορούσε να σηματοδοτεί την έναρξη μιας περιόδου μεγαλύτερης επιφυλακτικότητας από την πλευρά των νοικοκυριών.

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκονται ο συνδυασμός της διεθνούς γεωπολιτικής αβεβαιότητας και της ενεργειακής ανασφάλειας, η άνοδος του πληθωρισμού και η πιθανότητα νέας αύξησης του κόστους χρήματος από την ΕΚΤ. Οι παράγοντες αυτοί ενδέχεται να επηρεάσουν τόσο την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών όσο και τη δυνατότητά τους να αναλάβουν νέες δανειακές υποχρεώσεις.

Για την αγορά κατοικίας, η εξέλιξη των προσδοκιών έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι αποφάσεις απόκτησης ακινήτου δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τις τρέχουσες τιμές ή τα διαθέσιμα εισοδήματα. Επηρεάζονται επίσης από τις εκτιμήσεις για το μέλλον, την αίσθηση οικονομικής ασφάλειας και τις προσδοκίες για το κόστος χρηματοδότησης.

Έτσι, η επόμενη περίοδος αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πορεία της στεγαστικής ζήτησης. Εάν η αρνητική μεταβολή των προσδοκιών αποδειχθεί προσωρινή, η αγορά μπορεί να διατηρήσει τη μέχρι σήμερα δυναμική της. Εάν, αντίθετα, παγιωθεί, είναι πιθανό να επηρεάσει τη συμπεριφορά των υποψήφιων αγοραστών και να αποτελέσει έναν πρόσθετο παράγοντα επιβράδυνσης της αγοράς ακινήτων.