Η Ευρώπη επιχειρεί να διατηρήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην καθαρή ενέργεια

Σύμφωνα με την υπηρεσία κλιματικής αλλαγής Copernicus, ο Αύγουστος του 2026 ήταν ο θερμότερος μήνας που έχει καταγραφεί παγκοσμίως, ισοφαρίζοντας την επίδοση του Ιουλίου 2023.

Δέκα χρόνια μετά την υπογραφή της Συμφωνίας του Παρισιού, η παγκόσμια μετάβαση προς την καθαρή ενέργεια βρίσκεται πλέον σε πλήρη εξέλιξη, αποτελώντας παράλληλα μοχλό ανταγωνιστικότητας, ανθεκτικότητας και οικονομικής ανάπτυξης.

Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), για κάθε 1 ευρώ που επενδύεται παγκοσμίως σε ορυκτά καύσιμα, κατευθύνονται πλέον 2 ευρώ σε καθαρή ενέργεια.

Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να διατηρήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην παγκόσμια προσπάθεια αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, με έμφαση στη διεθνή συνεργασία, τη χρηματοδότηση και την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.

Η ΕΕ έχει μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 37% από το 1990, ενώ την ίδια περίοδο η οικονομία της έχει αναπτυχθεί κατά 71%. Σήμερα αντιπροσωπεύει περίπου το 6% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Παράλληλα, αποτελεί τον μεγαλύτερο συνεισφέροντα παγκοσμίως στη χρηματοδότηση για το κλίμα. Το 2025 επένδυσε περίπου 338 δισ. ευρώ σε καθαρή ενέργεια, ποσό αυξημένο κατά 132% σε σχέση με το 2015 και αντίστοιχο με το 18% των παγκόσμιων επενδύσεων στον τομέα, σύμφωνα με τον IEA.

Ενόψει της COP31, που θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια τον Νοέμβριο, η ΕΕ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη συνέχισης της παγκόσμιας προσπάθειας τόσο για τη μείωση των εκπομπών όσο και για την αύξηση της χρηματοδότησης.

«Electrify Now»: Στόχος η επιτάχυνση της ηλεκτροποίησης

Κεντρικό στοιχείο της νέας στρατηγικής αποτελεί η πρωτοβουλία Electrify Now, η οποία ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2026, στο πλαίσιο της London Climate Action Week, με τη συμμετοχή κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και, στην επόμενη φάση, διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών και πολυμερών αναπτυξιακών τραπεζών.

Η πρωτοβουλία έχει ορίζοντα τριών ετών και αποσκοπεί στην ενίσχυση της συνεργασίας, την ανταλλαγή πολιτικών και τεχνογνωσίας, την ανάδειξη μοντέλων που μπορούν να εφαρμοστούν σε διαφορετικές αγορές και την κινητοποίηση επενδύσεων.

Στο επίκεντρο βρίσκονται:

• η ανάπτυξη καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας και ανθεκτικών εφοδιαστικών αλυσίδων,
• τα δίκτυα, η αποθήκευση και η ευελιξία των ενεργειακών συστημάτων,
• η ηλεκτροποίηση της βιομηχανίας,
• η ηλεκτροκίνηση στις μεταφορές,
• η ηλεκτροποίηση των κτιρίων.

Η πρωτοβουλία στηρίζεται από έναν αρχικό συνασπισμό στον οποίο συμμετέχουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Βραζιλία, η Τουρκία, η Αυστραλία, η Αιθιοπία, ο Καναδάς, οι Φιλιππίνες, η Νότια Κορέα και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ τεχνική και αναλυτική υποστήριξη παρέχουν ο IEA, ο IRENA και το Global Renewables Alliance.

Η συμμετοχή είναι εθελοντική και δεν προϋποθέτει την υιοθέτηση του προτεινόμενου στόχου για αύξηση του ποσοστού ηλεκτρισμού στην τελική παγκόσμια ενεργειακή ζήτηση στο 35% έως το 2035.

Από τη Νέα Υόρκη στην COP31

Επόμενος σημαντικός σταθμός είναι το Global Renewables Summit 2026, που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της Climate Week NYC στις 21-22 Σεπτεμβρίου, με επίκεντρο την ανάπτυξη ηλεκτροποίησης που τροφοδοτείται από ανανεώσιμες πηγές.

Στην COP31 στην Αττάλεια, η ΕΕ αναμένεται να συνεχίσει να πιέζει για ταχύτερη εφαρμογή των ενεργειακών δεσμεύσεων που προέκυψαν από το πρώτο Global Stocktake.

Μεταξύ άλλων, η ατζέντα περιλαμβάνει την επιτάχυνση της απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα, τον τριπλασιασμό της παγκόσμιας δυναμικότητας ΑΠΕ και τον διπλασιασμό του παγκόσμιου ρυθμού βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας έως το 2030, παράλληλα με την ανάπτυξη δικτύων, συστημάτων αποθήκευσης και άλλων υποδομών.

Στο επίκεντρο και το μεθάνιο

Παράλληλα με τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα, η ΕΕ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου. Σύμφωνα με τον IEA, οι συγκεντρώσεις μεθανίου στην ατμόσφαιρα αυξάνονται ταχύτερα από εκείνες οποιουδήποτε άλλου σημαντικού αερίου του θερμοκηπίου και με τον ταχύτερο ρυθμό που έχει καταγραφεί.

Το μεθάνιο αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα της κλιματικής αλλαγής μετά το διοξείδιο του άνθρακα και έχει ισχυρότερη θερμαντική επίδραση στην ατμόσφαιρα.

Η ΕΕ ήταν μεταξύ των χωρών που συνίδρυσαν το Global Methane Pledge στην COP26 το 2021, με στόχο τη μείωση των παγκόσμιων εκπομπών μεθανίου κατά 30% έως το 2030. Από το 2025, ο Καναδάς έχει αναλάβει, μαζί με την ΕΕ, ρόλο συντονιστή της πρωτοβουλίας.

REPowerEU: Η ενεργειακή μετάβαση ως εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας

Για την Ευρώπη, η ενεργειακή μετάβαση συνδέεται πλέον άμεσα και με την ενεργειακή ασφάλεια. Η αντικατάσταση των ακριβών και ευμετάβλητων εισαγωγών ορυκτών καυσίμων με καθαρή ενέργεια που παράγεται εντός Ευρώπης αποτελεί βασικό στόχο της ΕΕ.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το REPowerEU, μέσω του οποίου η ΕΕ επιχειρεί να εξαλείψει οριστικά την εξάρτηση από τις εισαγωγές ρωσικών ορυκτών καυσίμων.

Σε σχέση με το 2021, το τελευταίο έτος πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι εισαγωγές ρωσικού άνθρακα, φυσικού αερίου και πετρελαίου έχουν μειωθεί δραστικά. Οι εισαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία μειώθηκαν από περισσότερα από 150 δισ. κυβικά μέτρα το 2021 σε 36 δισ. κυβικά μέτρα το 2025.

Την ίδια περίοδο, η ανάπτυξη των ΑΠΕ επιταχύνθηκε. Η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά αυξήθηκε κατά περισσότερο από 50% σε πέντε χρόνια, ενώ πλέον οι δύο τεχνολογίες καλύπτουν το 31% της ηλεκτροπαραγωγής στην ΕΕ, ξεπερνώντας τα ορυκτά καύσιμα.

Καθαρή τεχνολογία και ανταγωνιστικότητα

Η ΕΕ συνδέει την απανθρακοποίηση και με την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Στόχος είναι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και οι επενδυτές να διαθέτουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και ασφάλεια, ώστε η Ευρώπη να διεκδικήσει σημαντικό μερίδιο στις παγκόσμιες αγορές καθαρής τεχνολογίας.

Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται το Clean Industrial Deal, το ευρωπαϊκό σχέδιο για τη σύνδεση της ανταγωνιστικότητας με την απανθρακοποίηση. Το σχέδιο επικεντρώνεται στη βελτίωση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή ενέργεια, στην ενίσχυση των επενδύσεων, στην εξασφάλιση πρώτων υλών και πόρων, στη δημιουργία αγορών για καθαρά προϊόντα, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας.

Παράλληλα, μέσω του Global Gateway, η ΕΕ χρηματοδοτεί έργα που αφορούν τόσο τη μείωση των εκπομπών και την κλιματική ανθεκτικότητα όσο και την καθαρή ενέργεια, ενισχύοντας τη διάδοση πράσινων τεχνολογιών και την ενεργειακή ασφάλεια σε διεθνές επίπεδο.