ΣτΕ: Ανοίγει ο δρόμος για αποζημιώσεις από παράνομες οικοδομικές άδειες

Με τις αποφάσεις 1177/2026 και 1281/2026, το Α΄ Τμήμα του ΣτΕ έκρινε ότι μπορεί να θεμελιωθεί, υπό τις προϋποθέσεις των άρθρων 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα, ευθύνη του Δημοσίου ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου για ζημία που προκαλείται από παράνομες πράξεις, ενέργειες ή παραλείψεις των πολεοδομικών οργάνων.

Οι υποθέσεις αφορούν ακίνητα σε παραρεμάτιες περιοχές εντός ρυμοτομικού σχεδίου, όπου είχαν εκδοθεί οικοδομικές άδειες και άλλες διοικητικές πράξεις χωρίς να έχει προηγηθεί η απαιτούμενη οριστική οριοθέτηση του ρέματος.

Το ΣτΕ έκρινε ότι προσωρινή οριοθέτηση που πραγματοποιήθηκε βάσει του άρθρου 6 παρ. 2 του Κτιριοδομικού Κανονισμού του 1989 ήταν παράνομη, καθώς οι σχετικές διατάξεις είχαν εκδοθεί εκτός της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 26 του ΓΟΚ του 1985.

Τι αλλάζει

Στο επίκεντρο των αποφάσεων βρίσκεται το άρθρο 6 του ν. 880/1979, σύμφωνα με το οποίο η τακτοποίηση παραρεμάτιων ιδιοκτησιών και η δόμηση σε παραρεμάτιες περιοχές εντός σχεδίου προϋποθέτουν την οριστική οριοθέτηση του ρέματος.

Το Διοικητικό Εφετείο Πειραιά είχε κρίνει ότι οι συγκεκριμένες διατάξεις είχαν θεσπιστεί αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσαν να στηρίξουν αξίωση αποζημίωσης των ιδιωτών.

Το ΣτΕ έκρινε ότι οι πολεοδομικές διατάξεις εξυπηρετούν μεν το γενικό συμφέρον –στο οποίο περιλαμβάνεται και η συνταγματική προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και των ρεμάτων– αλλά παράλληλα προστατεύουν ατομικά δικαιώματα και συμφέροντα των ιδιωτών.

Η κρίση του ΣτΕ δεν περιορίζεται στην έκδοση οικοδομικής άδειας αλλά καλύπτει πράξεις εφαρμογής ρυμοτομικού σχεδίου, προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης, όταν αυτές αφορούν παραρεμάτια ακίνητα και έχουν εκδοθεί χωρίς να προηγηθεί η απαιτούμενη οριστική οριοθέτηση.

Στην υπόθεση της απόφασης 1177/2026, οι εταιρείες που προσέφυγαν είχαν διαδοχικά την ιδιότητα του δικαιούχου της οικοδομικής άδειας και του εργολάβου για την ανέγερση οικοδομών με αντιπαροχή. Το ΣτΕ έκρινε ότι το Διοικητικό Εφετείο Πειραιά δεν είχε νομίμως αποκλείσει την ευθύνη του Δήμου προς αποζημίωση. Έκανε δεκτή την αίτηση αναίρεσης και αναίρεσε την απόφαση 1770/2017 του Διοικητικού Εφετείου Πειραιά.

Στη δεύτερη υπόθεση, της 1281/2026, συνιδιοκτήτρια ακινήτου είχε στραφεί κατά του Ελληνικού Δημοσίου, της Περιφέρειας και του Δήμου, επικαλούμενη μεταξύ άλλων την παρανομία πράξης προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης, καθώς και οικοδομικής άδειας. Το ΣτΕ έκανε και εδώ δεκτή την αίτηση αναίρεσης, ανατρέποντας την 2038/2019 απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Πειραιά.