Όπως επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Σεραφείμ, συγγραφέας του βιβλίου «Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υγειονομική Περίθαλψη – Μια μη τεχνική ματιά στο μέλλον της ιατρικής» (εκδ. Επίκεντρο), «κερδίζουμε ταχύτητα, συνέπεια και καλύτερη αξιοποίηση δεδομένων, με την ΤΝ ως εργαλείο υποστήριξης, όχι ως αντικαταστάτη του γιατρού».
Σύμφωνα με τον ίδιο, το επόμενο στάδιο περιλαμβάνει μεγαλύτερη εξατομίκευση της θεραπείας, πιο προληπτική φροντίδα μέσω έγκαιρων προειδοποιήσεων και “έξυπνες” ροές εργασίας που εκτελούν ασφαλείς διαδικασίες με ανθρώπινη έγκριση.
Από την τεχνολογία στην κλινική πράξη
Ο κ. Σεραφείμ, απόφοιτος του University of California, Berkeley, με επαγγελματική πορεία σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο και ιδρυτής δύο εταιρειών πληροφορικής, στράφηκε στον τομέα της Υγείας σχεδιάζοντας συστήματα βασισμένα σε αισθητήρες και έξυπνες πλατφόρμες για ασθενείς με άνοια και Αλτσχάιμερ.
Το έργο του επικεντρώθηκε στη μελέτη της συμπεριφοράς ασθενών σε νοσοκομειακά και οικιακά περιβάλλοντα, με πρακτικές εφαρμογές όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης που ειδοποιούν φροντιστές όταν ένας ασθενής επιχειρεί να απομακρυνθεί χωρίς επίβλεψη, μειώνοντας τον κίνδυνο πτώσεων. Πρόκειται για παραδείγματα εφαρμοσμένης καινοτομίας με άμεσο κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο, ιδίως σε συστήματα Υγείας που αντιμετωπίζουν πίεση πόρων.
Τα οικονομικά και λειτουργικά οφέλη
Σε επίπεδο ασθενών, τα οφέλη της ΤΝ περιλαμβάνουν πιο έγκαιρη και συνεπή διάγνωση, αυξημένη ασφάλεια μέσω προειδοποιήσεων για αλληλεπιδράσεις φαρμάκων ή επιδείνωση της κατάστασης, ταχύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες και πιο εξατομικευμένη παρακολούθηση.
Για τους επαγγελματίες Υγείας, η ΤΝ λειτουργεί ως σύστημα υποστήριξης αποφάσεων, μειώνει τη γραφειοκρατία μέσω αυτοματοποιημένης σύνοψης φακέλων και τεκμηρίωσης, βοηθά στην προτεραιοποίηση εξετάσεων και περιστατικών και βελτιώνει τη διαχείριση πόρων. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων δαπανών και ελλείψεων προσωπικού, η αποδοτικότητα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα βιωσιμότητας των συστημάτων Υγείας.
Ιδιαίτερη δυναμική παρουσιάζεται σε τομείς όπως η απεικόνιση, όπου η ΤΝ λειτουργεί ως «δεύτερος έλεγχος», στην καρδιολογία και την ογκολογία μέσω καλύτερης διαστρωμάτωσης κινδύνου, καθώς και στη χειρουργική, με πιο στοχευμένο σχεδιασμό και ρομποτική υποβοήθηση. Παράλληλα, επιταχύνει την έρευνα και τις κλινικές δοκιμές, μειώνοντας τον χρόνο ανάλυσης δεδομένων και βελτιώνοντας τον σχεδιασμό μελετών.
Οι κίνδυνοι και το ρυθμιστικό πλαίσιο
Ωστόσο, η αλόγιστη χρήση της ΤΝ από μη ειδικούς ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Ο κ. Σεραφείμ προειδοποιεί για περιπτώσεις λανθασμένης αυτοδιάγνωσης, καθυστέρησης στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας, επικίνδυνων αποφάσεων σχετικά με φαρμακευτικές αγωγές και υπερεμπιστοσύνης σε «πειστικές» αλλά λανθασμένες απαντήσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία των δεδομένων υγείας, τα οποία χαρακτηρίζονται ως «ειδικής κατηγορίας» βάσει του GDPR. Επιπλέον, ζητήματα μεροληψίας στα δεδομένα εκπαίδευσης μπορεί να οδηγήσουν σε άνιση απόδοση των συστημάτων σε διαφορετικούς πληθυσμούς, ενώ δεν απουσιάζουν και οι κίνδυνοι κακόβουλης παραπλάνησης μέσω μη ελεγμένων εργαλείων.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πολλά συστήματα ΤΝ στην Υγεία εντάσσονται στην κατηγορία «υψηλού κινδύνου» του AI Act, γεγονός που συνεπάγεται αυστηρές απαιτήσεις διαχείρισης κινδύνου, τεκμηρίωσης, διαφάνειας και ανθρώπινης εποπτείας. Το ρυθμιστικό πλαίσιο αναμένεται να διαμορφώσει το τοπίο των επενδύσεων και της καινοτομίας τα επόμενα χρόνια.
Αγορά εργασίας και νέες δεξιότητες
Όσον αφορά τον αντίκτυπο στην απασχόληση, η πιο ρεαλιστική εκτίμηση είναι η ανακατανομή εργασιών. Η αυτοματοποίηση αναμένεται να επηρεάσει κυρίως διοικητικές και επαναλαμβανόμενες διαδικασίες, όπως τεκμηρίωση, κωδικοποίηση και διαχείριση ραντεβού. Αντίθετα, οι κλινικές αποφάσεις και η ευθύνη παραμένουν ανθρώπινο πεδίο.
Ταυτόχρονα, δημιουργούνται νέοι ρόλοι που σχετίζονται με την κλινική επικύρωση, τον έλεγχο ποιότητας και την ασφάλεια συστημάτων ΤΝ, ενισχύοντας τη ζήτηση για υβριδικά προφίλ με γνώσεις τεχνολογίας και ιατρικής.
Πιο ανθρώπινη ή πιο απρόσωπη Υγεία;
Στο ερώτημα αν η ΤΝ θα καταστήσει την Υγεία πιο ανθρώπινη ή πιο απρόσωπη, ο κ. Σεραφείμ σημειώνει ότι το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τον τρόπο εφαρμογής της. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να κάνει την Υγεία πιο ανθρώπινη, αν μειώσει τη γραφειοκρατία και δώσει περισσότερο χρόνο στον ασθενή. Μπορεί όμως να γίνει πιο απρόσωπη όταν υποκαθιστά την ανθρώπινη επικοινωνία ή εφαρμόζεται χωρίς σαφή όρια και εποπτεία».
Σε κάθε περίπτωση, η ΤΝ στην Υγεία δεν αποτελεί μελλοντικό σενάριο, αλλά παρούσα πραγματικότητα με σημαντικές επενδυτικές, κοινωνικές και ρυθμιστικές διαστάσεις, που αναμένεται να καθορίσουν την επόμενη δεκαετία του κλάδου.