Οι δεσμεύσεις διατυπώθηκαν από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη κατά τη σύσκεψη της 16ης Νοεμβρίου με την ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και επτά δημάρχους του Βόρειου Τομέα Αθηνών, μετά τις αντιδράσεις που προκάλεσαν οι μελέτες για τον καθορισμό Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή (ΖΥΣ).
Σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν, καμία ΖΥΣ δεν θα οριστικοποιείται χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της οικείας δημοτικής αρχής και του δημοτικού συμβουλίου. Παράλληλα, η κυβέρνηση δεσμεύθηκε να αποκλείσει τη μεταφορά συντελεστή από έναν δήμο σε άλλον, ακόμη και όταν πρόκειται για όμορους δήμους.
Η νέα κατεύθυνση διαφοροποιείται από το μέχρι σήμερα πλαίσιο, το οποίο προβλέπει υπό προϋποθέσεις τη δυνατότητα αξιοποίησης οικοδομικών δικαιωμάτων και σε όμορους δήμους.
Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι η κυβέρνηση είναι διατεθειμένη να προχωρήσει στις αναγκαίες νομοθετικές παρεμβάσεις ώστε ο περιορισμός να κατοχυρωθεί θεσμικά.
Οι δήμοι αποκτούν τον τελικό λόγο
Η κυβερνητική παρέμβαση προβλέπει ότι κάθε δήμος θα μπορεί να αποφασίζει εάν επιθυμεί να αξιοποιήσει τον μηχανισμό της Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης.
Για όσους δήμους επιλέξουν να προχωρήσουν, ο καθορισμός των περιοχών υποδοχής θα γίνεται με τη συμμετοχή και τη σύμφωνη γνώμη των δημοτικών αρχών.
Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν ενστάσεις για συγκεκριμένες προβλέψεις των μελετών, θα ακολουθεί πρόσθετη διαβούλευση, με στόχο την αναθεώρηση των προτάσεων και την εξεύρεση κοινά αποδεκτής λύσης.
Η κυβέρνηση επιχειρεί με τον τρόπο αυτό να αντιμετωπίσει τις αντιδράσεις που προκάλεσε η προοπτική αύξησης της δόμησης σε περιοχές των βορείων προαστίων, όπου οι δημοτικές αρχές έχουν εκφράσει ανησυχίες για την επιβάρυνση των υποδομών και την αλλοίωση των πολεοδομικών χαρακτηριστικών.
Οι αντιρρήσεις επικεντρώνονται κυρίως στη δυνατότητα των υφιστάμενων οικιστικών περιοχών να απορροφήσουν πρόσθετη δόμηση χωρίς επιδείνωση των κυκλοφοριακών συνθηκών, των αναγκών στάθμευσης και της αναλογίας κοινόχρηστων χώρων προς τη δομημένη επιφάνεια.
Οι σχετικές μελέτες ΖΥΣ, που εκπονούνται στο πλαίσιο του προγράμματος πολεοδομικών μεταρρυθμίσεων «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», προβλέπεται να αξιολογούν αυτά τα χαρακτηριστικά πριν από τη θεσμοθέτηση των περιοχών υποδοχής.
Τι αλλάζει για την αγορά δικαιωμάτων
Η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης αποτελεί μηχανισμό αποζημίωσης ιδιοκτητών ακινήτων των οποίων η δυνατότητα δόμησης έχει περιοριστεί για λόγους δημοσίου συμφέροντος.
Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι τα διατηρητέα κτίρια και οι ιδιοκτησίες που έχουν δεσμευτεί για τη δημιουργία κοινόχρηστων ή κοινωφελών χώρων.
Μέσω του μηχανισμού, τα οικοδομικά δικαιώματα που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν στο αρχικό ακίνητο μεταφέρονται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, σε ακίνητα που βρίσκονται εντός θεσμοθετημένων Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή.
Η Ψηφιακή Τράπεζα Γης προβλέπεται να υποστηρίξει τις σχετικές συναλλαγές, δημιουργώντας ένα οργανωμένο σύστημα αξιοποίησης των μεταφερόμενων δικαιωμάτων.
Ο περιορισμός της μεταφοράς εντός των ορίων κάθε δήμου δημιουργεί, ωστόσο, ένα πρόσθετο ζήτημα για τη λειτουργία της αγοράς.
Δήμοι με μεγάλο αριθμό διατηρητέων κτιρίων ή δεσμευμένων ακινήτων ενδέχεται να μη διαθέτουν επαρκείς περιοχές κατάλληλες για την υποδοχή πρόσθετου συντελεστή. Αντίστοιχα, δήμοι που διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα υποδοχής δεν θα μπορούν, σύμφωνα με τη νέα κυβερνητική κατεύθυνση, να αξιοποιήσουν δικαιώματα προερχόμενα από άλλες περιοχές.
Η γεωγραφική αυτή αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού.
Η δυνατότητα μεταφοράς οικοδομικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται μόνο από την ύπαρξη τίτλων συντελεστή, αλλά και από τη διαθεσιμότητα κατάλληλων ακινήτων υποδοχής και το οικονομικό ενδιαφέρον για την αξιοποίησή τους.
Το ζήτημα των διατηρητέων και των κοινόχρηστων χώρων
Η νέα κυβερνητική κατεύθυνση επαναφέρει και το ερώτημα της αποζημίωσης ιδιοκτητών που διατηρούν δεσμευμένα ακίνητα επί σειρά ετών.
Σε πρόσφατη παρέμβασή του, ο πρώην αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Χρήστος Ντουχάνης επισήμανε ότι η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης αποτελεί θεσμό που μπορεί να συμβάλει στην προστασία διατηρητέων κτιρίων και κοινόχρηστων χώρων, εφόσον εφαρμόζεται με προηγούμενο πολεοδομικό σχεδιασμό.
Όπως υπογράμμισε, το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν έχει απορρίψει τον ίδιο τον θεσμό, αλλά την εφαρμογή του χωρίς επαρκή αξιολόγηση των περιοχών υποδοχής.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην αδυναμία αποζημίωσης ιδιοκτητών ακινήτων που έχουν δεσμευτεί για τη δημιουργία πλατειών και άλλων κοινόχρηστων χώρων.
Η παρατεταμένη εκκρεμότητα μπορεί να οδηγήσει σε δικαστικές διεκδικήσεις και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, στην άρση πολεοδομικών δεσμεύσεων, θέτοντας σε κίνδυνο τη διατήρηση εκτάσεων που προορίζονται για κοινή χρήση.
Η ενεργοποίηση της ΜΣΔ θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτικό μηχανισμό αποζημίωσης, περιορίζοντας την ανάγκη άμεσης καταβολής χρηματικών ποσών από τους δήμους.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά της νέας προσέγγισης θα κριθεί από το κατά πόσον οι δήμοι θα μπορέσουν να προσδιορίσουν κατάλληλες περιοχές υποδοχής και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για μια λειτουργική αγορά μεταφερόμενων οικοδομικών δικαιωμάτων.
