Επενδύσεις πάνω από $1 τρισ. για AI και ο κίνδυνος χρεοκοπίας των τεχνολογικών κολοσσών

Πίσω από αυτή την τεράστια επενδυτική κούρσα βρίσκεται ένα ιδιαίτερα μεγάλο στοίχημα: ότι η παραγωγικότητα που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη θα αυξηθεί περίπου 2,7 φορές μέσα σε λίγα χρόνια. Εάν η υπόθεση αυτή αποδειχθεί λανθασμένη, οι εταιρείες που πρωταγωνιστούν στις επενδύσεις θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες ακόμη και με αυξημένο κίνδυνο χρεοκοπίας.

Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα νέας έρευνας του Wharton, με τίτλο What Investment Data Implies About the AI Transition, της καθηγήτριας Χρηματοοικονομικών Jessica A. Wachter, σε συνεργασία με τον Jonathan Wachter, επικεφαλής λειτουργιών για macro, treasury και risk technology στην επενδυτική εταιρεία Point72.

Οι επενδύσεις εκτοξεύονται

Η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει δημιουργήσει ένα παράδοξο: η ανάπτυξη της τεχνολογίας ήταν ταχύτερη από την ανάπτυξη των υποδομών που απαιτούνται για να την υποστηρίξουν.

Η ανάγκη για περισσότερα data centers και ηλεκτρική ενέργεια έχει οδηγήσει σε ένα πρωτοφανές κύμα επενδύσεων. Όπως επισημαίνει η έρευνα, η αρχική άνοδος της παραγωγικότητας από την AI ήταν σε μεγάλο βαθμό απρόβλεπτη, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να προσπαθούν πλέον να καλύψουν το χαμένο έδαφος μέσω μαζικών επενδύσεων.

Στο επίκεντρο βρίσκονται πέντε μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι – Amazon, Alphabet, Microsoft, Meta και Oracle – οι οποίοι αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων σε υποδομές AI.

Οι σχετικές επενδύσεις αυξήθηκαν από περίπου 155 δισ. δολάρια το 2022 και προβλέπεται να φτάσουν τα 755 δισ. δολάρια το 2026, ενώ εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν το 1 τρισ. δολάρια το 2027.

Παράλληλα, πέντε ακόμη εταιρείες – η xAI, θυγατρική της SpaceX, καθώς και οι CoreWeave, Crusoe, IREN και Lambda – έχουν προγραμματίσει συνολικές κεφαλαιουχικές δαπάνες περίπου 95 δισ. δολαρίων για υποδομές AI το 2026.

Το μοντέλο του Wharton

Για να αποτιμήσουν τις πιθανές οικονομικές συνέπειες αυτών των επενδύσεων, οι ερευνητές του Wharton χρησιμοποίησαν ένα θεωρητικό μοντέλο για σπάνιες περιόδους εκρηκτικής αύξησης της παραγωγικότητας, το οποίο συνδύασαν με τα πραγματικά δεδομένα των επενδύσεων στην AI.

Το μοντέλο προβλέπει ένα αρχικό boom και στη συνέχεια μια διετία κατά την οποία κάθε χρόνο υπάρχει 50% πιθανότητα να σημειωθεί ένα ακόμη άλμα παραγωγικότητας. Τα πρόσθετα boom τοποθετούνται χρονικά στο 2029 και το 2030.

Με βάση αυτό το μοντέλο διαμορφώνονται τρία σενάρια:

• Μέτριο σενάριο: πραγματοποιείται μόνο το αρχικό boom.
• Μετασχηματιστικό σενάριο: ακολουθεί ένα ακόμη boom.
• Σενάριο singularity: πραγματοποιούνται δύο επιπλέον boom.

Η έρευνα εκτιμά ότι κάθε νέο άλμα αυξάνει την παραγωγικότητα του κλάδου AI κατά 2,7 φορές σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα, ενώ η παραγωγικότητα στον υπόλοιπο οικονομικό τομέα συνεχίζει να αυξάνεται με τον ιστορικό της ρυθμό.

Στο βασικό σενάριο, το αρχικό boom της AI θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 5 ποσοστιαίες μονάδες στη σωρευτική ανάπτυξη του αμερικανικού ΑΕΠ έως το 2030. Εάν όμως ακολουθήσουν και νέα κύματα, η επίδραση θα μπορούσε να φτάσει έως και τις 58 ποσοστιαίες μονάδες.

Το «εκρηκτικό» 2,7x

Η ίδια η Jessica Wachter χαρακτηρίζει το πολλαπλάσιο του 2,7x ως εντυπωσιακό, καθώς ξεπερνά τα αντίστοιχα επίπεδα που έχουν καταγραφεί σε προηγούμενες μεγάλες περιόδους οικονομικής ανάπτυξης.

Για παράδειγμα, η αμερικανική έκρηξη στον κλάδο της πληροφορικής μεταξύ 1995 και 2005 αντιστοιχούσε σε πολλαπλασιαστή μόλις 1,5 φορές για την κατά κεφαλήν ανάπτυξη του ΑΕΠ σε ορίζοντα δεκαετίας.

Οι τρεις βιομηχανικές επαναστάσεις από το 1760 έως το 1920 κατέγραψαν πολλαπλασιαστές κατά κεφαλήν ανάπτυξης μεταξύ 1,7 και 2,8 φορές. Η περίοδος ανάπτυξης των σιδηροδρόμων στις ΗΠΑ, από το 1850 έως το 1910, αντιστοιχούσε σε πολλαπλασιαστή 2,8 φορές σε ορίζοντα 60 ετών.

Ακόμη υψηλότερες επιδόσεις κατέγραψαν τα λεγόμενα «οικονομικά θαύματα» της Ανατολικής Ασίας – Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Ταϊβάν, Σιγκαπούρη και Κίνα – με πολλαπλασιαστές από 8 έως 13 φορές, αλλά σε ορίζοντα 25-30 ετών.

Πιο κοντινό παράδειγμα στην τρέχουσα έκρηξη επενδύσεων σε υποδομές AI θεωρείται η ανάπτυξη των δικτύων οπτικών ινών στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η οποία εκτιμάται ότι συνεπαγόταν αύξηση της παραγωγικότητας κατά περίπου 1,3 έως 1,5 φορές.

Από 3% έως 39% της οικονομίας

Καθώς η παραγωγικότητα της AI αυξάνεται, αλλάζει και το ειδικό βάρος του κλάδου στην οικονομία. Σήμερα ο τομέας AI αντιστοιχεί περίπου στο 3% της οικονομίας, σύμφωνα με το μοντέλο. Ανάλογα με το σενάριο, το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να αυξηθεί σε επίπεδα από 8% έως 39%.

Όσο μεγαλώνει το μερίδιο της AI, τόσο περισσότερο η παραγωγικότητα του κλάδου θα επηρεάζει τη συνολική ανάπτυξη της οικονομίας.

Σε ακόμη μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, το μοντέλο δίνει εντυπωσιακές εκτιμήσεις. Στο σενάριο singularity, ο αναμενόμενος πολλαπλασιαστής παραγωγικότητας του κλάδου AI φτάνει τις 7,1 φορές σε 30 χρόνια, τις 26,4 φορές σε 50 χρόνια και τις 188 φορές σε 80 χρόνια, έως το 2110.

Το μεγάλο ερώτημα: είναι βιώσιμο το στοίχημα;

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η υπόθεση για αύξηση της παραγωγικότητας κατά 2,7 φορές είναι ρεαλιστική.

Η Wachter εμφανίζεται αισιόδοξη, επισημαίνοντας ότι οι σημερινές χρηματιστηριακές αποτιμήσεις των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών υποδεικνύουν πως απαιτείται μια τέτοια σημαντική αύξηση παραγωγικότητας προκειμένου να δικαιολογηθούν οι αποτιμήσεις.

Το βασικό επιχείρημα της μελέτης στηρίζεται στις ίδιες τις αποφάσεις των επιχειρήσεων. Οι τεράστιες επενδυτικές δεσμεύσεις θεωρούνται ένα είδος «αποκαλυπτόμενης προτίμησης» των διοικήσεων, καθώς δεν πρόκειται απλώς για δηλώσεις προθέσεων, αλλά για κεφάλαια που οι εταιρείες δεσμεύονται να επενδύσουν πραγματικά και με μεγάλη ταχύτητα.

Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι αυτό δεν αποδεικνύει πως το boom παραγωγικότητας έχει πράγματι συμβεί.

Υπάρχει και το ενδεχόμενο οι επενδύσεις να αποτελούν μια νέα τεχνολογική φούσκα. Οι διοικήσεις των εταιρειών δεν είναι άτρωτες απέναντι στη συλλογική υπεραισιοδοξία, ενώ η ιστορία της τεχνολογίας έχει καταγράψει αντίστοιχα φαινόμενα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υπερβάλλουσα χωρητικότητα που δημιουργήθηκε κατά την έκρηξη των επενδύσεων σε οπτικές ίνες στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Ο κίνδυνος της «μεγαλύτερης κακής κατανομής κεφαλαίου στην ιστορία»

Εάν η παραγωγικότητα που αναμένουν οι επιχειρήσεις δεν υλοποιηθεί, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

Η μελέτη επισημαίνει ότι στον πυρήνα του σημερινού επενδυτικού κύματος βρίσκεται ένα boom παραγωγικότητας που «υπάρχει στα επενδυτικά δεδομένα, αλλά όχι ακόμη στα δεδομένα παραγωγικότητας».

Εάν το boom αποτύχει να υλοποιηθεί, το σημερινό build-out των υποδομών AI θα μπορούσε να εξελιχθεί στη μεγαλύτερη κακή κατανομή κεφαλαίου στην οικονομική ιστορία.

Αυτό σημαίνει ότι οι hyperscalers αναλαμβάνουν ένα σημαντικό χρηματοοικονομικό ρίσκο. Οι τεράστιες επενδύσεις αυξάνουν το κόστος και, κατ’ επέκταση, τον κίνδυνο χρηματοοικονομικής πίεσης και χρεοκοπίας εάν τα αναμενόμενα έσοδα από την AI δεν υλοποιηθούν.

Η λογική, πάντως, πίσω από τις αποφάσεις τους είναι ότι το κόστος του να επενδύσουν υπερβολικά μπορεί να θεωρείται μικρότερο από το κόστος του να μείνουν εκτός μιας τεχνολογικής επανάστασης.

Γεωπολιτικός κίνδυνος και επιτόκια

Ένας ακόμη παράγοντας που θα μπορούσε να ανατρέψει τις προβλέψεις δεν αφορά την ίδια την τεχνολογία, αλλά το ευρύτερο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον.

Η Wachter επισημαίνει τον κίνδυνο ενός απρόβλεπτου γεωπολιτικού γεγονότος που θα μπορούσε να αναστατώσει τις αγορές και να δυσκολέψει την άντληση κεφαλαίων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι επενδύσεις στην AI εξαρτώνται από εξαιρετικά σύνθετες παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Παράλληλα, θεωρητικά η ταχεία ανάπτυξη της οικονομίας μέσω της AI θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερα επιτόκια. Αυτό, ωστόσο, δεν έχει μέχρι σήμερα εμφανιστεί στον βαθμό που θα ανέμενε κανείς.

Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η συγκεκριμένη ανάπτυξη θεωρείται ιδιαίτερα αβέβαιη και υψηλού ρίσκου, γεγονός που περιορίζει την άνοδο των επιτοκίων.

Ταυτόχρονα, η έκρηξη της AI αυξάνει σημαντικά το equity premium, δηλαδή την πρόσθετη απόδοση που απαιτούν οι επενδυτές για να διακρατούν μετοχές αντί για ασφαλή περιουσιακά στοιχεία, όπως τα κρατικά ομόλογα.

Το αμερικανικό μοντέλο: ανάπτυξη με ρίσκο χρεοκοπίας

Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η σημερινή κούρσα για την AI δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο ως ένα τεχνολογικό στοίχημα. Είναι ταυτόχρονα ένα τεράστιο μακροοικονομικό και χρηματοοικονομικό στοίχημα.

Οι εταιρείες επενδύουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια επειδή εκτιμούν ότι η AI μπορεί να δημιουργήσει μια νέα περίοδο εκρηκτικής παραγωγικότητας. Εάν έχουν δίκιο, οι οικονομικές επιπτώσεις μπορεί να είναι ιστορικές.

Εάν όμως η ζήτηση δεν δικαιολογήσει τις επενδύσεις, οι τεράστιες υποδομές που κατασκευάζονται σήμερα μπορεί να οδηγήσουν σε πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα, απομείωση κεφαλαίων και σημαντικές χρηματοοικονομικές πιέσεις.

Όπως χαρακτηριστικά προκύπτει από τη μελέτη, η αμερικανική οικονομία έχει διαχρονικά την τάση να «πηδά» πάνω σε μια μεγάλη ευκαιρία, αναλαμβάνοντας ακόμη και τον κίνδυνο χρεοκοπίας. Στην περίπτωση της AI, το δίλημμα είναι ιδιαίτερα καθαρό: οι τεχνολογικοί κολοσσοί επιλέγουν να επενδύσουν επιθετικά, επειδή το κόστος του να χάσουν την επόμενη μεγάλη τεχνολογική ευκαιρία μπορεί να θεωρείται ακόμη μεγαλύτερο.