Η ενεργειακή φτώχεια αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά κοινωνικά προβλήματα της σύγχρονης εποχής, καθώς επηρεάζει άμεσα την ποιότητα ζωής χιλιάδων νοικοκυριών. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την Απογραφή του 2021, τα νοικοκυριά ανέρχονται σε περίπου 4,3 εκατομμύρια. Το 2016, περίπου το 15,9% αυτών, δηλαδή σχεδόν 690 χιλιάδες νοικοκυριά, αντιμετώπιζαν συνθήκες ενεργειακής ένδειας. Στο πλαίσιο της εθνικής ενεργειακής πολιτικής και των στόχων που έχουν τεθεί από το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), έχει τεθεί ως προτεραιότητα η σημαντική μείωση του φαινομένου αυτού τα επόμενα χρόνια.
Ο νέος σχεδιασμός στοχεύει στην υποστήριξη περίπου 547 χιλιάδων νοικοκυριών, με σκοπό να μπορέσουν να καλύπτουν τις ενεργειακές τους ανάγκες με πιο αποδοτικό και οικονομικό τρόπο. Σύμφωνα με τους στόχους του ΕΣΕΚ, το ποσοστό των ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών αναμένεται να μειωθεί στο 8% έως το 2025 και στο 4% έως το 2030.
Κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια αυτή παίζουν τα καινοτόμα χρηματοδοτικά εργαλεία, τα οποία έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να διευκολύνουν την υλοποίηση δράσεων βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης σε κατοικίες ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών. Στόχος των εργαλείων αυτών είναι να μειώσουν το οικονομικό βάρος για τους πολίτες και να καταστήσουν εφικτές παρεμβάσεις όπως η θερμομόνωση, η αναβάθμιση συστημάτων θέρμανσης και ψύξης, καθώς και η αξιοποίηση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ).
Ο ρόλος του blended ή hybrid finance και των κοινοτήτων ΑΠΕ
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εφαρμογή προγραμμάτων δημόσιας ή μικτής χρηματοδότησης, γνωστά και ως σχήματα blended ή hybrid finance.
Μέσα από αυτά τα προγράμματα, το κράτος αναλαμβάνει μέρος του κόστους, ενώ παράλληλα συμμετέχουν και ιδιωτικοί φορείς. Η δημόσια χρηματοδότηση εστιάζει στην αναβάθμιση ομοειδών κατοικιών, ώστε μέσω μαζικών και ανταγωνιστικών διαδικασιών να επιτυγχάνεται χαμηλότερο κόστος, χάρη στις οικονομίες κλίμακας.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο καλούνται να διαδραματίσουν και οι πάροχοι ενέργειας, μέσω του μηχανισμού χρηματοδότησης από τους λογαριασμούς ενέργειας (on-bill financing). Με τον τρόπο αυτό, οι παρεμβάσεις μπορούν να αποπληρώνονται σταδιακά μέσα από τον λογαριασμό ρεύματος, χωρίς να απαιτείται μεγάλο αρχικό κεφάλαιο από τα νοικοκυριά. Επιπλέον, ενισχύεται η συμμετοχή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), τόσο πρώτου όσο και δεύτερου βαθμού, μέσω χρηματοδότησης που προέρχεται από δημοτικούς φόρους (on-tax financing).
Ένα ακόμα σημαντικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας είναι οι Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας και οι Κοινότητες Πολιτών. Μέσα από αυτές, η ενέργεια που παράγεται από ΑΠΕ μπορεί να αξιοποιείται κατά προτεραιότητα για την κάλυψη των αναγκών ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών. Οι δήμοι μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στις Κοινότητες ή να υποστηρίζουν τέτοιες δράσεις προσφέροντας γη, στέγες, εγκαταστάσεις και τεχνογνωσία.
