Το ΣτΕ βάζει όρους στην κατάσχεση πρώτης κατοικίας

Με την απόφαση 1404/2026, το ΣΤ΄ Τμήμα του Ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου έκρινε ότι η κατάσχεση ακινήτου που αποτελεί αποδεδειγμένα τη μοναδική οικογενειακή κατοικία πρέπει να αποτελεί μέτρο έσχατης επιλογής, εφόσον δεν υπάρχουν άλλοι πρόσφοροι τρόποι ικανοποίησης της απαίτησης μέσω της περιουσίας του οφειλέτη.

Η απόφαση δεν θεσπίζει γενική απαγόρευση πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας, αλλά περιορίζει τη δυνατότητα του Δημοσίου να επιλέγει το συγκεκριμένο ακίνητο χωρίς προηγούμενη τεκμηριωμένη διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων.

Η υπόθεση στο Μοσχάτο

Η δικαστική διαμάχη αφορούσε την κατάσχεση ποσοστού 50% μεζονέτας 162 τ.μ. στο Μοσχάτο, ιδιοκτησίας διευθύνοντος συμβούλου ανώνυμης βιομηχανικής εταιρείας, για ληξιπρόθεσμες οφειλές της επιχείρησης προς το Δημόσιο ύψους 142.917 ευρώ. Το υπόλοιπο 50% του ακινήτου ανήκε στη σύζυγό του, ενώ η κατοικία χρησιμοποιούνταν για τη στέγαση της οικογένειας.

Η αξία του κατασχεθέντος ποσοστού είχε εκτιμηθεί σε 100.000 ευρώ και η τιμή πρώτης προσφοράς στον πλειστηριασμό είχε οριστεί στις 80.000 ευρώ. Ο οφειλέτης προσέφυγε στη Δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι διέθετε άλλα ακίνητα, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την είσπραξη της οφειλής χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η οικογενειακή κατοικία.

Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών ακύρωσε το πρόγραμμα πλειστηριασμού, απόφαση που επικυρώθηκε από το Διοικητικό Εφετείο. Το Δημόσιο προσέφυγε στη συνέχεια στο ΣτΕ, το οποίο απέρριψε την αίτηση αναίρεσης.

Τι αλλάζει για την Εφορία

Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η ύπαρξη ληξιπρόθεσμων οφειλών δεν αρκεί από μόνη της για να δικαιολογήσει την κατάσχεση της μοναδικής οικογενειακής κατοικίας. Οι αρμόδιες υπηρεσίες οφείλουν να εξετάζουν εάν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία κατάλληλα για την ικανοποίηση της απαίτησης και να αιτιολογούν την επιλογή τους. Η υποχρέωση αυτή συνδέεται με την αρχή της αναλογικότητας και τη συνταγματική προστασία της κατοικίας και της οικογενειακής ζωής.

Το δικαστήριο δέχθηκε επίσης ότι η παράλειψη της απαιτούμενης έρευνας μπορεί, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να προβληθεί με ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού, ακόμη και όταν δεν έχει προηγηθεί επιτυχής αμφισβήτηση της αρχικής κατάσχεσης.

Η αποδοχή της ανακοπής μπορεί να οδηγήσει στην ακύρωση του προγράμματος πλειστηριασμού και να καταστήσει ανενεργή την προηγούμενη κατάσχεση.

Ποιους αφορά η απόφαση

Η κρίση του ΣτΕ αφορά διαδικασίες αναγκαστικής είσπραξης οφειλών που υπάγονται στον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ), συμπεριλαμβανομένων απαιτήσεων του Δημοσίου και άλλων φορέων που χρησιμοποιούν το συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο. Δεν μεταβάλλει αυτομάτως το καθεστώς πλειστηριασμών που επισπεύδονται από τράπεζες ή εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων για ιδιωτικά χρέη.

Για τους οφειλέτες, η απόφαση ενισχύει τη δυνατότητα δικαστικής αμφισβήτησης της κατάσχεσης όταν αποδεικνύεται ότι το ακίνητο αποτελεί τη μοναδική οικογενειακή κατοικία και δεν έχει προηγηθεί επαρκής εξέταση άλλων κατάλληλων περιουσιακών στοιχείων.

Η προστασία δεν είναι αυτόματη και δεν συνεπάγεται διαγραφή της οφειλής. Η φορολογική διοίκηση διατηρεί τη δυνατότητα αναγκαστικής είσπραξης, υπό την προϋπόθεση ότι τηρεί τις απαιτήσεις της νομοθεσίας και της αρχής της αναλογικότητας.