Μάχη για τους 6.500 οικισμούς

Ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) ζητά την απόσυρση των σχετικών διατάξεων, υποστηρίζοντας ότι το προτεινόμενο πλαίσιο ενισχύει την ιδιωτική πολεοδόμηση εις βάρος του ολοκληρωμένου χωρικού σχεδιασμού και δημιουργεί προϋποθέσεις αλλοίωσης της φυσιογνωμίας της ελληνικής υπαίθρου.

Στην παρέμβασή του, ο ΣΕΠΟΧ εκφράζει αρχικά έντονο προβληματισμό για το γεγονός ότι το ΥΠΕΝ προχωρά σε ουσιαστικές τροποποιήσεις του Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας μόλις έναν μήνα μετά την ψήφισή του, εκτιμώντας ότι η πρακτική αυτή αποδυναμώνει την ίδια τη λογική της πρόσφατης κωδικοποίησης της πολεοδομικής νομοθεσίας.

Κεντρικό σημείο της κριτικής αποτελεί η επαναφορά του εργαλείου των Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (ΕΣΠΕΡΑΑ), τα οποία το νομοσχέδιο εντάσσει στα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΕΠΣ). Σύμφωνα με τον Σύλλογο, η επιλογή αυτή επεκτείνει τη λογική του κατ’ εξαίρεση χωρικού σχεδιασμού, αντί να ενισχύει τον ολοκληρωμένο πολεοδομικό προγραμματισμό μέσω των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.

Ο ΣΕΠΟΧ υπενθυμίζει ότι το συγκεκριμένο εργαλείο είχε θεσπιστεί το 2014 για την αντιμετώπιση ζητημάτων οικοδομικών συνεταιρισμών και θεωρεί ότι η σημερινή επαναφορά του διευρύνει τις δυνατότητες οργανωμένης ιδιωτικής πολεοδόμησης, προσφέροντας –όπως υποστηρίζει– ευνοϊκό καθεστώς σε ιδιωτικούς φορείς και επενδυτικά σχήματα.

Παράλληλα, ο επιστημονικός φορέας εκτιμά ότι το προτεινόμενο πλαίσιο ενισχύει μια διαχρονική πολιτική συγκέντρωσης γης και διευκόλυνσης μεγάλων επενδυτικών αναπτύξεων. Όπως αναφέρει, υπάρχει κίνδυνος οι οργανωμένες παρεμβάσεις να μεταβάλουν την κλίμακα, τον χαρακτήρα και το τοπίο μικρών οικισμών, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή τουριστική πίεση.

Στην ανακοίνωσή του ο ΣΕΠΟΧ συνδέει τις νέες ρυθμίσεις με προηγούμενες νομοθετικές παρεμβάσεις του ΥΠΕΝ, όπως οι αλλαγές στην οριοθέτηση των οικισμών μέσω των Περιοχών Ελέγχου Χρήσεων (ΠΕΧ), αλλά και η δυνατότητα οργανωμένης πολεοδόμησης σε τμήματα προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, υποστηρίζοντας ότι διαμορφώνεται σταδιακά ένα ευρύτερο πλαίσιο διεύρυνσης της ιδιωτικής πολεοδόμησης.

Ο Σύλλογος επισημαίνει ακόμη ότι το σχέδιο νόμου αντιμετωπίζει με ενιαίο τρόπο οικισμούς με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά, χωρίς να διαφοροποιεί τις ανάγκες ορεινών περιοχών που αντιμετωπίζουν δημογραφική κατάρρευση από εκείνες νησιωτικών ή τουριστικών περιοχών όπου οι πιέσεις ανάπτυξης είναι ήδη έντονες. Προτείνει, αντί της αποκλειστικά πολεοδομικής προσέγγισης, ένα ευρύτερο πλέγμα φορολογικών, αναπτυξιακών και κοινωνικών κινήτρων, καθώς και δεσμεύσεις για δημιουργία μόνιμων θέσεων εργασίας και αναβάθμιση των κοινόχρηστων χώρων.

Σύμφωνα με τον ΣΕΠΟΧ, η αναζωογόνηση των περίπου 6.500 στάσιμων και φθινόντων οικισμών της χώρας αποτελεί αναγκαίο στόχο, ωστόσο θα πρέπει να συνδεθεί με την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα, την ενδογενή ανάπτυξη, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και του φυσικού τοπίου και όχι με τη δημιουργία νέων πεδίων οικιστικής και τουριστικής εκμετάλλευσης.

Ο φορέας καταλήγει ζητώντας την απόσυρση των επίμαχων διατάξεων και την έναρξη ουσιαστικού διαλόγου με επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς, την τοπική αυτοδιοίκηση και την κοινωνία των πολιτών, με στόχο τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εθνικής πολιτικής για τους εγκαταλελειμμένους και φθίνοντες οικισμούς. Όπως υποστηρίζει, η αναβίωσή τους δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στη νέα δόμηση, αλλά απαιτεί μακροπρόθεσμο χωρικό σχεδιασμό που θα ενισχύει την ανάπτυξη εντός των υφιστάμενων ορίων των οικισμών και θα περιορίζει τη διάχυση της εκτός σχεδίου δόμησης.