“Πράσινο φως” για το Διαχρονικό Μουσείο στην ιστορική Καπναποθήκη Μπασιούδη

Το διατηρητέο ακίνητο, ιδιοκτησίας της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, παραχωρήθηκε το 2025 στο υπουργείο Πολιτισμού, προκειμένου να μετατραπεί σε σύγχρονο μουσείο.

Το έργο αφορά την αποκατάσταση ενός χαρακτηριστικού δείγματος της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της Ξάνθης, με στόχο την ανάδειξη της ιστορικής διαδρομής της πόλης από την προϊστορία έως τους νεότερους χρόνους. Παράλληλα, προβλέπεται η αξιοποίηση δύο γειτονικών κτηρίων για την κάλυψη των διοικητικών και αποθηκευτικών αναγκών της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ξάνθης, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση ενός νέου πολιτιστικού πυρήνα.

Αποκατάσταση με σεβασμό στη βιομηχανική κληρονομιά

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, χαρακτήρισε την αποκατάσταση της Καπναποθήκης Μπασιούδη σημαντική παρέμβαση για την προστασία της βιομηχανικής κληρονομιάς και την ενίσχυση της πολιτιστικής ταυτότητας της Ξάνθης.

Βασική αρχή του σχεδιασμού είναι η διατήρηση της αυθεντικότητας του μνημείου και των αρχιτεκτονικών, μορφολογικών, δομικών και υλικών χαρακτηριστικών του. Η ιστορική καπναποθήκη δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως το κτήριο που θα φιλοξενήσει τις συλλογές, αλλά ως αναπόσπαστο τμήμα της μουσειακής εμπειρίας, καθώς η εσωτερική διαμόρφωση θα αναδεικνύει την αρχική λειτουργία του χώρου.

Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, η παρέμβαση εντάσσεται στη στρατηγική αξιοποίησης του υφιστάμενου κτηριακού αποθέματος μέσω νέων χρήσεων, αντί της κατασκευής νέων κτηρίων, όπου αυτό είναι εφικτό.

Κτήριο του 19ου αιώνα με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική αξία

Η Καπναποθήκη Μπασιούδη, η οποία ανήκε στον καπνέμπορο Ευάγγελο Μπασιούδη, χρονολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα και αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της νεοκλασικής βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της Ξάνθης.

Διαθέτει τετράγωνη κάτοψη 616 τ.μ. και αναπτύσσεται σε υπόγειο, υπερυψωμένο ισόγειο, όροφο και δύο ενδιάμεσα επίπεδα. Τα βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά της περιλαμβάνουν την αυστηρή συμμετρία, τα επαναλαμβανόμενα ανοίγματα και τη λιτή διακόσμηση, ενώ στο εσωτερικό ξεχωρίζει ο ξύλινος κάνναβος υποστυλωμάτων και δοκών.

Το 1992 το κτήριο χαρακτηρίστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο, καθώς αποτελεί σημαντική μαρτυρία της βιομηχανικής ιστορίας και της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της πόλης. Μετά την παρακμή της καπνοπαραγωγής, περίπου από το 1950, πολλά αντίστοιχα βιομηχανικά κτήρια εγκαταλείφθηκαν.

Η Καπναποθήκη Μπασιούδη αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου ιστορικού συγκροτήματος, καθώς σε άμεση γειτνίαση βρίσκεται η επίσης διατηρητέα Καπναποθήκη Καραδημόγλου. Τα δύο κτήρια λειτουργούσαν στο παρελθόν ως ενιαίο συγκρότημα καπνεμπορικής δραστηριότητας.

Οι τεχνικές παρεμβάσεις και η στατική ενίσχυση

Η αρχιτεκτονική μελέτη προβλέπει εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης του κτηριακού κελύφους, ενίσχυση των λιθοδομών, αντιμετώπιση της υγρασίας, συντήρηση και επισκευή του ξύλινου φέροντος οργανισμού, ανακατασκευή της στέγης και αποκατάσταση των όψεων και των κουφωμάτων.

Για την εξασφάλιση της στατικής επάρκειας προβλέπεται η κατασκευή ανεξάρτητου χαλύβδινου φέροντος οργανισμού, με κεντρικά και περιμετρικά μεταλλικά υποστυλώματα. Η λύση αυτή αποσκοπεί στην ανάληψη των αυξημένων φορτίων που συνεπάγεται η μουσειακή χρήση, χωρίς να επιβαρύνεται η ιστορική ξύλινη κατασκευή.

Παράλληλα, η ηλεκτρομηχανολογική προμελέτη περιλαμβάνει σύγχρονα συστήματα ύδρευσης, αποχέτευσης, πυρανίχνευσης, πυρόσβεσης, ασφάλειας και παρακολούθησης, καθώς και ειδικές εγκαταστάσεις κλιματισμού και ελέγχου των περιβαλλοντικών συνθηκών για την προστασία των εκθεμάτων.

Ως προς την προσβασιμότητα, διατηρούνται η κύρια τριμερής είσοδος, με νέο πλατύσκαλο και κλίμακες, και η δευτερεύουσα είσοδος, με επικλινή ράμπα για άτομα με αναπηρία. Επιπλέον, προτείνεται η πεζοδρόμηση των οδών Βασιλειάδη και Αβδήρων, με στόχο την ασφαλή διαχείριση της κίνησης των επισκεπτών.

Εκθεσιακοί χώροι 1.070 τ.μ. σε τρεις στάθμες

Η μουσειογραφική προμελέτη προβλέπει την ανάπτυξη ενός ενιαίου εκθεσιακού αφηγήματος, το οποίο θα παρουσιάζει την ιστορική διαδρομή της Ξάνθης από την προϊστορία έως τους νεότερους χρόνους. Οι εκθεσιακοί χώροι θα έχουν συνολική επιφάνεια περίπου 1.070 τ.μ. και θα αναπτύσσονται σε τρεις στάθμες. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει, επίσης, χώρο υποδοχής και πωλητήριο, αναψυκτήριο, βοηθητικούς χώρους, ηλεκτρομηχανολογικές και πυροσβεστικές εγκαταστάσεις, καθώς και χώρους υγιεινής στο υπόγειο.

Κεντρικό στοιχείο της μουσειακής εμπειρίας θα αποτελεί το ίδιο το ιστορικό κτήριο, με τον αυθεντικό ξύλινο φέροντα οργανισμό να παραμένει ορατός. Η έκθεση θα υποστηρίζεται από σύγχρονες εκθεσιακές διατάξεις, ειδικό φωτισμό και ψηφιακές και διαδραστικές εφαρμογές.