Νέος ενεργειακός χάρτης: Πού μπαίνει «φρένο» σε φωτοβολταϊκά και αιολικά

Το νέο καθεστώς επεκτείνεται στη θάλασσα και, για πρώτη φορά, επιχειρεί να συντονίσει σε ενιαία χωρική λογική ενέργεια, τουρισμό και βιομηχανία.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο τέθηκε σήμερα (Τετάρτη 20 Αυγούστου) σε ισχύ με υπουργική απόφαση εκσυγχρονίζει το καθεστώς που ίσχυε από το 2008. Το νέο πλαίσιο καθορίζει τους όρους χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης και εισάγει αυστηρότερες δικλείδες για το περιβάλλον, τις τοπικές κοινωνίες και την πολιτιστική κληρονομιά.

Το πλαφόν του 1,5% αλλάζει την αγορά φωτοβολταϊκών

Για τα φωτοβολταϊκά θεσπίζεται για πρώτη φορά οριζόντιο ανώτατο όριο κάλυψης γης σε ολόκληρη τη χώρα. Οι νέες εγκαταστάσεις δεν μπορούν να υπερβαίνουν συνολικά το 1,5% της έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας. Ο περιορισμός αφορά έργα που δεν έχουν ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση και αποσκοπεί στην αποτροπή υπερσυγκέντρωσης εγκαταστάσεων, στην προστασία της παραγωγικής γης και στη διατήρηση ισορροπίας μεταξύ διαφορετικών χρήσεων.

Ταυτόχρονα, μεγαλώνει σημαντικά ο χάρτης αποκλεισμού. Νέα φωτοβολταϊκά δεν επιτρέπονται σε όλες τις περιοχές Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, περιοχές χωρίς δρόμους, ακτές κολύμβησης και σειρά περιοχών πολιτιστικής προστασίας.

Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκαν στους αποκλεισμούς ιστορικοί τόποι, αρχαία και νεότερα προστατευόμενα μνημεία και περιοχές με πηγές υδροληψίας για ανθρώπινη κατανάλωση.

Αιολικά: εκτός Αττική, Θεσσαλονίκη και μικρά νησιά

Ακόμη αυστηρότερη είναι η νέα γεωγραφία για τα αιολικά. Νέοι αιολικοί σταθμοί δεν επιτρέπονται στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε υγροτόπους Ραμσάρ, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.

Ιδιαίτερη σημασία για την αγορά ακινήτων έχει ο περιορισμός στα νησιά. Σε νησιά έκτασης μικρότερης των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων η εγκατάσταση αιολικών κατά κανόνα δεν επιτρέπεται, με εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές και για λόγους ασφάλειας του ενεργειακού συστήματος.

Στα μεγαλύτερα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου, η οποία θα εξετάζει το μέγεθος του σταθμού, τη φυσιογνωμία της περιοχής και τις επιπτώσεις στις θέες. Το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης από αιολικούς σταθμούς στον νησιωτικό χώρο παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα. Σε Δημοτικές Ενότητες με μέσο δυναμικό κάτω από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο μπορεί κατ’ εξαίρεση να επιτραπεί έργο εφόσον στη συγκεκριμένη θέση αποδεικνύεται δυναμικό άνω των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο. Σε αυτή την περίπτωση απαιτούνται πιστοποιημένες μετρήσεις και το έργο δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας.

Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας Natura 2000, η εγκατάσταση αιολικών επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση: πρέπει να προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και να υπάρχει αιολικό δυναμικό μεγαλύτερο από 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Τι γίνεται με τα ήδη αδειοδοτημένα έργα

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, τα έργα που ήδη λειτουργούν, αλλά και εκείνα που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, εξακολουθούν να διέπονται από το προηγούμενο χωροταξικό καθεστώς. Στην προστασία αυτή εμπίπτουν έργα τα οποία έχουν ήδη λάβει άδεια, καθώς και εκείνα για τα οποία έχει εγκριθεί η τυπική πληρότητα του φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης πριν από τη δημοσίευση του νέου πλαισίου σε ΦΕΚ.

Για επενδυτές και χρηματοδότες αυτό περιορίζει τον κίνδυνο αναδρομικής ανατροπής επενδύσεων στις οποίες έχουν ήδη δεσμευθεί κεφάλαια. Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να αυξήσει τη σχετική αξία των ώριμων αδειοδοτημένων έργων, καθώς μέρος του μελλοντικού χαρτοφυλακίου θα βρεθεί αντιμέτωπο με πολύ στενότερα περιθώρια χωροθέτησης.

Οι ΑΠΕ βγαίνουν στη θάλασσα

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εισάγει ειδικούς κανόνες χωροθέτησης τόσο για αιολικές όσο και για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις στη θάλασσα, συνδέοντας την ενεργειακή αξιοποίηση του θαλάσσιου χώρου με τον συνολικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό της χώρας.

Προβλέπονται συγκεκριμένες περιοχές προστασίας και αποκλεισμού, ειδικά κριτήρια χωροθέτησης και υποχρεωτικές εξειδικευμένες μελέτες για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων. Πρόκειται ουσιαστικά για μετάβαση από έναν σχεδιασμό που αντιμετώπιζε κυρίως τη στεριά σε ένα ενιαίο χερσαίο και θαλάσσιο σύστημα χωροταξίας.

Ειδικά για εγκαταστάσεις στον θαλάσσιο χώρο και εντός λιμνών, το τελικό πλαίσιο προβλέπει ότι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία και να τηρούνται οι αναγκαίες αποστάσεις ασφαλείας. Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά προστίθενται στους περιορισμούς τα καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.

Η θάλασσα πλέον αντιμετωπίζεται πλέον ως παραγωγικός χώρος στον οποίο πρέπει να συνυπάρξουν ενέργεια, αλιεία, τουρισμός, ναυσιπλοΐα, περιβάλλον και άλλες δραστηριότητες. Συνεπώς, η ανάπτυξη ενός θαλάσσιου ενεργειακού έργου δεν θα κρίνεται μόνο από το ενεργειακό δυναμικό μιας θέσης αλλά από τη συμβατότητά του με το σύνολο των δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται στην ίδια θαλάσσια περιοχή.

Τουρισμός εναντίον ανεμογεννητριών;

Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει τον τουρισμό και το τοπίο ως εθνικό αναπτυξιακό κεφάλαιο που πρέπει να προστατεύεταικαι σε περιοχές έντονης τουριστικής ανάπτυξης, η αξία του τοπίου, της θέας και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας αποκτά αυξημένο βάρος στη χωροθέτηση ενεργειακών υποδομών

Για τους παραπάνω λόγους δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.

Περιορισμοί τίθενται επίσης σε εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής.

Γενικότερα για πρώτη φορά επιχειρείται παράλληλος σχεδιασμός τριών Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων: ΑΠΕ, Τουρισμού και Βιομηχανίας.

Μέχρι σήμερα, διαφορετικές επενδυτικές δραστηριότητες μπορούσαν να διεκδικούν ουσιαστικά τον ίδιο χώρο μέσα από διαφορετικές χωροταξικές λογικές. Μια περιοχή μπορούσε να διαθέτει ενεργειακό δυναμικό, να αποτελεί ταυτόχρονα τουριστικό προορισμό και να έχει δυνατότητα ανάπτυξης παραγωγικών δραστηριοτήτων. Αυτό δημιουργούσε συγκρούσεις χρήσεων, αβεβαιότητα και συχνά πολυετείς αδειοδοτικές εμπλοκές.

Η νέα φιλοσοφία επιχειρεί να αλλάξει αυτή τη λογική. Η χωροθέτηση ενός έργου ΑΠΕ θα εξετάζεται σε συνάρτηση με την τουριστική δραστηριότητα, τη βιομηχανική ανάπτυξη, τις υπόλοιπες χρήσεις γης και τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος και του τοπίου.  Το ΥΠΕΝ περιγράφει τον συντονισμό των τριών πλαισίων ως τρόπο ώστε οι σχεδιασμοί να μην αλληλοσυγκρούονται αλλά να συνδέονται λειτουργικά και στρατηγικά.

Οι νέοι «κερδισμένοι» της ενεργειακής αγοράς

Το νέο χωροταξικό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη λιγότερες επενδύσεις στις ΑΠΕ. Σημαίνει όμως ότι η κατάλληλη και ώριμη θέση γίνεται σπανιότερη.

Κερδισμένα εμφανίζονται τα ώριμα έργα που καλύπτονται από τις μεταβατικές διατάξεις, οι εκτάσεις που βρίσκονται εκτός των νέων ζωνών αποκλεισμού και τα έργα που συνδυάζουν χωροταξική συμβατότητα με πρόσβαση στο ηλεκτρικό δίκτυο. Αντίθετα, μεγαλύτερο κίνδυνο επανασχεδιασμού αντιμετωπίζουν τα πρώιμα έργα σε τουριστικές, περιβαλλοντικά ευαίσθητες ή νησιωτικές περιοχές.

Έπειτα από σχεδόν δύο δεκαετίες εφαρμογής του πλαισίου του 2008, η ελληνική αγορά ΑΠΕ περνά έτσι σε ένα διαφορετικό μοντέλο: λιγότερος διαθέσιμος χώρος, αυστηρότερα κριτήρια, αλλά μεγαλύτερη προβλεψιμότητα για όσα έργα τηρούν τις προδιαγραφές.