Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, παίρνει σειρά το ΕΠΑ των €23 δις

Το πρόγραμμα, που εγκρίθηκε με την Πράξη 32 του Υπουργικού Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 2025, και δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως τον περασμένο Δεκέμβριο (ΦΕΚ Α’ 220/4.12.2025) κινητοποιεί περίπου 23 δισ. ευρώ εθνικών πόρων για έργα υποδομών, ψηφιακού μετασχηματισμού, κοινωνικής πολιτικής, πράσινης μετάβασης και περιφερειακής ανάπτυξης έως το 2030.  

Το πρόγραμμα παρουσιάστηκε στο Ωδείο Αθηνών από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκο Παπαθανάση, ενώ ακολούθησε η πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης με αντικείμενο την εξειδίκευση των στόχων και των δράσεων της νέας προγραμματικής περιόδου.

Το πρόγραμμα καταγράφει τις βασικές προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η ελληνική οικονομία έως το τέλος της δεκαετίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το δημογραφικό πρόβλημα, η γήρανση του πληθυσμού, οι περιφερειακές ανισότητες, οι ανάγκες αναβάθμισης των δημόσιων υποδομών, η στεγαστική πίεση, η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, καθώς και η ανάγκη ενίσχυσης των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού ώστε να ανταποκριθεί στις τεχνολογικές αλλαγές. 

Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα προβλέπει παρεμβάσεις που καλύπτουν την υγεία, την παιδεία, την απασχόληση, την κοινωνική συνοχή, τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, την έρευνα, την καινοτομία και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το νέο ΕΠΑ αποτελεί τον βασικό πυλώνα χρηματοδότησης του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων για την περίοδο 2026-2030. Από τους συνολικούς πόρους, 17,1 δισ. ευρώ αφορούν νέες παρεμβάσεις της επόμενης πενταετίας, ενώ επιπλέον 5,8 δισ. ευρώ θα χρηματοδοτήσουν την ολοκλήρωση έργων που μεταφέρονται από την προηγούμενη προγραμματική περίοδο.

Η νέα προγραμματική περίοδος σχεδιάστηκε ώστε να λειτουργεί συμπληρωματικά με τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα του ΕΣΠΑ, τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και τις Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), δημιουργώντας ένα ενιαίο πλαίσιο χρηματοδότησης δημόσιων επενδύσεων. Το ίδιο το εγκεκριμένο σχέδιο του ΕΠΑ προβλέπει μεγαλύτερο προϋπολογισμό, ενίσχυση της συμπληρωματικότητας με τους ευρωπαϊκούς πόρους, αποκέντρωση των διαδικασιών και διεύρυνση της χρήσης χρηματοδοτικών εργαλείων και ΣΔΙΤ για τη μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων. 

Επτά αναπτυξιακές προτεραιότητες

Το πρόγραμμα οργανώνεται σε 20 Τομεακά Προγράμματα, 13 Περιφερειακά Προγράμματα και τέσσερα Ειδικά Προγράμματα, τα οποία συνθέτουν το νέο πλαίσιο κατανομής των εθνικών πόρων σε ολόκληρη τη χώρα. 

Οι επενδύσεις κατανέμονται σε επτά βασικούς αναπτυξιακούς άξονες:

• κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη,
• υποδομές και μεταφορές,
• πολιτική προστασία και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή,
• καινοτομία, εξωστρέφεια και ανταγωνιστικότητα,
• ψηφιακός μετασχηματισμός και τεχνητή νοημοσύνη,
• πράσινη ανάπτυξη,
• υποστήριξη των αναπτυξιακών προγραμμάτων. 

Στην πράξη, οι πόροι θα κατευθυνθούν σε έργα οδικών, υδραυλικών και κοινωνικών υποδομών, σχολικές και νοσοκομειακές εγκαταστάσεις, έργα ύδρευσης, ενεργειακές παρεμβάσεις, ψηφιακές υπηρεσίες του Δημοσίου, καθώς και δράσεις που αφορούν την επιχειρηματικότητα, τη στέγαση και την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας.

Έμφαση στην ψηφιακή οικονομία

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Το εγκεκριμένο σχέδιο προβλέπει επενδύσεις σε δίκτυα νέας γενιάς, υποδομές cloud, κέντρα δεδομένων, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και αναβάθμιση των ψηφιακών υπηρεσιών της δημόσιας διοίκησης.

Παράλληλα, προβλέπονται δράσεις για την ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων, τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, καθώς και την ενίσχυση της σύνδεσης πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων με στόχο την παραγωγή καινοτομίας υψηλής προστιθέμενης αξίας. 

Υποδομές απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα

Ένας δεύτερος μεγάλος πυλώνας αφορά την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την ενίσχυση της πολιτικής προστασίας.

Το πρόγραμμα προβλέπει χρηματοδότηση αντιπλημμυρικών έργων, υποδομών αντιπυρικής προστασίας, συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, ενεργειακής αναβάθμισης δημοσίων κτιρίων, έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και παρεμβάσεων που ενισχύουν την ανθεκτικότητα κρίσιμων υποδομών απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα. 

Νέο μοντέλο διαχείρισης έργων

Πέρα από την αύξηση των διαθέσιμων πόρων, το υπουργείο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο υλοποίησης των επενδύσεων.

Με το νέο θεσμικό πλαίσιο εισάγονται ενιαίοι κανόνες αξιολόγησης, ταχύτερες διαδικασίες ένταξης και παρακολούθησης των έργων, αυστηρότεροι μηχανισμοί ελέγχου και μεγαλύτερη λογοδοσία των φορέων υλοποίησης. Παράλληλα ενισχύεται η χρήση χρηματοδοτικών εργαλείων και συμπράξεων με τον ιδιωτικό τομέα, με στόχο τη μόχλευση πρόσθετων ιδιωτικών κεφαλαίων και την αύξηση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων επενδύσεων. 

Με την ενεργοποίηση του ΕΠΑ 2026-2030, η κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα μόνιμο πλαίσιο χρηματοδότησης των δημοσίων επενδύσεων μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, συνδυάζοντας εθνικούς πόρους, ευρωπαϊκά κονδύλια και ιδιωτικά κεφάλαια σε ένα ενιαίο επενδυτικό σχήμα με ορίζοντα το 2030.

Η πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του ΕΠΑ πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά την παρουσίαση του προγράμματος, με αντικείμενο την εξειδίκευση των στόχων και των παρεμβάσεων που θα υλοποιηθούν έως το 2030.