Αεροδρόμιο Ηρακλείου: Οι εκκρεμότητες μιας μεγάλης ανάπλασης

Σε πρόσφατη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου, ο δήμαρχος Ηρακλείου παρουσίασε τα αποτελέσματα νομικής και τεχνικής έρευνας, σύμφωνα με τα οποία ο Δήμος διαθέτει δικαιώματα αποκλειστικής κυριότητας και συγκυριότητας που αντιστοιχούν στο 32,4% της συνολικής έκτασης του υφιστάμενου αεροδρομίου.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της μεταφοράς των αεροπορικών δραστηριοτήτων στο νέο αεροδρόμιο Καστελίου, που προγραμματίζεται να λειτουργήσει τον Νοέμβριο του 2028, απελευθερώνοντας μια στρατηγικής σημασίας έκταση δίπλα στον αστικό ιστό και στο παραλιακό μέτωπο του Ηρακλείου.

Η διεκδίκηση των 562,7 στρεμμάτων

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η δημοτική αρχή, το υφιστάμενο αεροδρόμιο καταλαμβάνει έκταση 1.736.852,61 τ.μ., στην οποία περιλαμβάνονται ακίνητα με διαφορετικό ιδιοκτησιακό καθεστώς. Τα δικαιώματα του Δήμου αντιστοιχούν σε 562.681,31 τ.μ., εκ των οποίων 199.688,34 τ.μ. αφορούν αποκλειστική κυριότητα και 362.992,98 τ.μ. προκύπτουν από δικαιώματα εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας.

Η δημοτική αρχή, επικαλείται την απόφαση 507/1988 του Αρείου Πάγου, η οποία αναγνώρισε ιδιοκτησιακά δικαιώματα της τότε Κοινότητας Νέας Αλικαρνασσού, με αφετηρία την οριστική διανομή του αγροκτήματος Αλικαρνασσού το 1932, με την οποία η Κοινότητα απέκτησε δικαιώματα συγκυριότητας κατά ποσοστό 11/30 εξ αδιαιρέτου στα κληροτεμάχια 307 και 317, καθώς και αποκλειστική κυριότητα σε άλλα ακίνητα, τμήματα των οποίων περιλαμβάνονται σήμερα στην έκταση του αεροδρομίου.

Ο Δήμος δεν είχε επιδιώξει την ανάκτηση της κατοχής των συγκεκριμένων εκτάσεων μετά τη δικαστική απόφαση του 1988, καθώς αναγνώριζε τον χαρακτήρα δημόσιας ωφέλειας της λειτουργίας του αεροδρομίου.

Με την επικείμενη παύση της λειτουργίας του, ωστόσο, η δημοτική αρχή θεωρεί ότι δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για τη διεκδίκηση της απόδοσης των εκτάσεων και τη συμμετοχή της στον σχεδιασμό αξιοποίησης. Η εισήγηση του δημάρχου έγινε δεκτή από το Δημοτικό Συμβούλιο, διαμορφώνοντας το πλαίσιο των επόμενων ενεργειών του Δήμου απέναντι στο Ελληνικό Δημόσιο.

Υπενθυμίζεται ότι το 2021 ο τότε υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κώστας Καραμανλής, απαντώντας στη Βουλή στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου, είχε αναφέρει ότι είχε επιλυθεί το σοβαρό ζήτημα των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων.

Ο υπουργός είχε τότε διευκρινίσει ότι περίπου το ένα τρίτο της έκτασης ανήκε στον Δήμο Ηρακλείου και, συνεπώς, δεν θα μπορούσε να μεταβιβαστεί στο ΤΑΙΠΕΔ.

Οι δεσμεύσεις της δανειακής σύμβασης με την ΕΤΕπ

Η αποσαφήνιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος αποτελεί επίσης μέρος των υποχρεώσεων που είχε αναλάβει το Ελληνικό Δημόσιο έναντι της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για τη χρηματοδότηση του νέου αεροδρομίου Καστελίου.

Η δανειακή σύμβαση ύψους €180 εκατ., που υπεγράφη στις 23 Ιανουαρίου 2020, προέβλεπε συγκεκριμένα ορόσημα για τη μελετητική ωρίμανση της αστικής ανάπλασης του υφιστάμενου αεροδρομίου.

Η καταβολή των δύο πρώτων δόσεων, ύψους €70 εκατ. και €30 εκατ. αντίστοιχα, συνδεόταν με τη δέσμευση του Δημοσίου για την αξιοποίηση της έκτασης και την αποσαφήνιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος.

Σύμφωνα με τον οδικό χάρτη που περιλαμβάνεται στην περιβαλλοντική και κοινωνική τεκμηρίωση της ΕΤΕπ, οι επόμενες εκταμιεύσεις συνδέονταν με τη συγκρότηση φορέα διαχείρισης, την εκπόνηση στρατηγικού σχεδιασμού, την πολεοδομική και περιβαλλοντική ωρίμανση και την εξασφάλιση χρηματοδότησης για την ανάπλαση.

Η Τράπεζα είχε καταστήσει σαφές ότι η ανάπλαση του παλαιού αεροδρομίου αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος των όρων χρηματοδότησης του νέου.

Το 2021 ο τότε υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κώστας Καραμανλής είχε αναφέρει στη Βουλή ότι το πρώτο ορόσημο είχε ήδη εκπληρωθεί, μέσω της δέσμευσης ότι το «Νίκος Καζαντζάκης» δεν θα συνέχιζε να λειτουργεί ως πολιτικό ή στρατιωτικό αεροδρόμιο μετά την έναρξη λειτουργίας του Καστελίου.

Οι στρατιωτικές εκτάσεις και η αποδέσμευσή τους

Το προηγούμενο καθεστώς επέτρεπε στο ΥΠΕΘΑ τη χρήση μεγάλου μέρους της ευρύτερης αεροδρομιακής περιοχής, παρά το γεγονός ότι η στρατιωτική δραστηριότητα είχε σταματήσει από το 2015.

Η δανειακή τεκμηρίωση της ΕΤΕπ περιλαμβάνει πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία η μελλοντική χρήση διοικητικών εγκαταστάσεων από το ΥΠΕΘΑ δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 15% της συνολικής επιφάνειας δόμησης. Πρόκειται για περιορισμό που αφορά την κτιριακή επιφάνεια και όχι κατ’ ανάγκη το αντίστοιχο ποσοστό της συνολικής έκτασης γης.

Το θέμα είχε αποτελέσει αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ των Υπουργείων Υποδομών και Εθνικής Άμυνας ήδη από το 2021.

Σε επίσημη απάντησή του στη Βουλή στις 3 Οκτωβρίου 2022, το ΥΠΕΘΑ είχε γνωστοποιήσει ότι συγκεκριμένα τμήματα της έκτασης δεν μπορούσαν να αποδεσμευτούν, ενώ για άλλα θα έπρεπε να προβλεφθούν περιορισμοί χρήσης λόγω επιχειρησιακών αναγκών.

Το υπουργείο ανέφερε επίσης ότι οι αναγκαίες για τις στρατιωτικές δραστηριότητες εκτάσεις είχαν οριοθετηθεί, χωρίς ωστόσο να δημοσιοποιήσει τα σχετικά χωρικά δεδομένα για λόγους εθνικής ασφάλειας.

Η επόμενη ημέρα και ο ρόλος του Δήμου

Η αξιοποίηση του αεροδρομίου είχε ενταχθεί στον κυβερνητικό σχεδιασμό από τον Μάιο του 2024, με το τότε ΤΑΙΠΕΔ να αναλαμβάνει την υποστήριξη των διαδικασιών ωρίμανσης και την προετοιμασία των αναγκαίων μελετών.

Η συμμετοχή του ΤΑΙΠΕΔ, οι λειτουργίες του οποίου έχουν πλέον ενσωματωθεί στο Υπερταμείο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως μεταβίβαση της κυριότητας του ακινήτου.

Από την πλευρά του, ο Δήμος Ηρακλείου επιδιώκει ενεργό συμμετοχή στη διαμόρφωση του αναπτυξιακού σχεδιασμού, τόσο λόγω των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων που επικαλείται όσο και λόγω των θεσμικών αρμοδιοτήτων του.

Στην εισήγησή του, ο Αλέξης Καλοκαιρινός υπογράμμισε την ανάγκη συνδιαμόρφωσης του σχεδίου με το Ελληνικό Δημόσιο και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς, από το αρχικό στάδιο καθορισμού των στόχων, των χρήσεων γης και των βασικών υποδομών.

Ο σχεδιασμός θα πρέπει να είναι συμβατός με το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Ηρακλείου, το οποίο έχει εκπονηθεί και πρόκειται να τεθεί σε διαβούλευση. Η πρόταση, που εγκρίθηκε ως πλαίσιο κατευθύνσεων από το Δημοτικό Συμβούλιο, προβλέπει τη δημιουργία μιας νέας αστικής ενότητας μικτών χρήσεων, με κατοικίες, κοινωφελείς εγκαταστάσεις, εκπαιδευτικές και πολιτιστικές υποδομές, καθώς και δραστηριότητες καινοτομίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κοινωνική και προσιτή κατοικία, σε μια περίοδο κατά την οποία η στεγαστική πίεση αποτελεί σημαντική πρόκληση για την πόλη.

Κεντρική θέση στον σχεδιασμό καταλαμβάνει η δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου και δικτύου ελεύθερων χώρων, με στόχο τη βελτίωση της περιβαλλοντικής ποιότητας και την αναβάθμιση της ευρύτερης περιοχής της Νέας Αλικαρνασσού.

Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα ανάπτυξης ήπιων τουριστικών και εμπορικών δραστηριοτήτων, με την προοπτική μέρος της αξίας που θα δημιουργηθεί από τις ιδιωτικές επενδύσεις να χρηματοδοτήσει δημόσιες υποδομές και κοινόχρηστους χώρους.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη διασφάλιση της δημόσιας πρόσβασης στο παραλιακό μέτωπο και στη λειτουργική σύνδεση της νέας ανάπτυξης με την υπόλοιπη πόλη.