Kevin McCloud: Aλλαγές στην αρχιτεκτονική κατοικίας στο Ηνωμένο Βασίλειο

Μιλώντας στο Dezeen, με αφορμή την έναρξη της νέας σεζόν της εκπομπής που έκανε πρεμιέρα το 1999, ο McCloud αποτιμά τις αλλαγές στην αρχιτεκτονική κατοικίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, εκφράζοντας την ικανοποίησή του για την επιστροφή πιο παιχνιδιάρικων στοιχείων στον σχεδιασμό, αλλά και για το αυξανόμενο ενδιαφέρον γύρω από τη διατήρηση των υφιστάμενων κτιρίων.

«Νομίζω ότι αυτό είναι ίσως το καλύτερο απ’ όλα: ότι η αρχιτεκτονική έχει πλέον χαλαρώσει λίγο», σημειώνει, περιγράφοντας μια μετάβαση από την πιο αυστηρή και στοχαστική προσέγγιση των πρώτων δεκαετιών του 21ου αιώνα προς μια αρχιτεκτονική με μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης.

Η επιστροφή των τόξων και η σύνδεση με την ιστορία

Ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα που επισημαίνει ο McCloud είναι η επανεμφάνιση των τόξων στον σχεδιασμό κατοικιών. Πρόκειται για ένα διαχρονικό αρχιτεκτονικό στοιχείο που έχει αποκτήσει νέα δημοτικότητα τα τελευταία χρόνια.

Όπως εξηγεί, το τόξο μπορεί να προσδώσει ύψος και δυναμισμό σε έναν χώρο, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργήσει μια αίσθηση σταθερότητας και σύνδεσης με το έδαφος. Η επιστροφή του, επομένως, δεν αποτελεί απλώς μια αισθητική τάση, αλλά μέρος μιας ευρύτερης αναζήτησης για αρχιτεκτονικές λύσεις που συνδυάζουν διαφορετικές εποχές και επιρροές.

Ο ίδιος ξεχωρίζει ιδιαίτερα τη δημιουργική αλληλεπίδραση ανάμεσα στη βιωσιμότητα, την ιστορία και την αρχαιολογία, στοιχεία που, όπως λέει, ενσωματώνονται όλο και περισσότερο στα σύγχρονα κτίρια.

Η θετική αυτή αποτίμηση διαφοροποιείται από ορισμένες κριτικές που διατυπώθηκαν για τη φετινή βραχεία λίστα του βραβείου Stirling, το οποίο αναγνωρίζει σημαντικά νέα αρχιτεκτονικά έργα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η παρουσία πέντε κτιρίων με κατασκευή από τούβλα οδήγησε ορισμένους σχολιαστές στο συμπέρασμα ότι οι υποψήφιες προτάσεις στερούνται ποικιλίας.

Ο McCloud, ωστόσο, προτιμά να αξιολογεί τις αρχιτεκτονικές επιλογές σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα. Όπως επισημαίνει, έργα που αρχικά χαρακτηρίζονται βαρετά ή συμβατικά μπορεί, μία δεκαετία αργότερα, να αντιμετωπίζονται ως ιδιαίτερα ενδιαφέροντα.

Από τη βιωσιμότητα στο ανθρακικό αποτύπωμα

Μία ακόμη εξέλιξη που δημιουργεί αισιοδοξία στον παρουσιαστή είναι η ανανεωμένη έμφαση στο ανθρακικό αποτύπωμα των κτιρίων, πέρα από τη γενικότερη έννοια της βιωσιμότητας.

Κατά τον ίδιο, ο όρος «βιωσιμότητα» είναι ευρύς και μπορεί να περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις. Αντίθετα, η εστίαση στον άνθρακα επιτρέπει μια πιο συγκεκριμένη αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της κατασκευής και της διαχείρισης των κτιρίων.

Ο McCloud αναφέρεται σε έργα που ενσωματώνουν τη βιοποικιλότητα και τη διαχείριση της γης στον σχεδιασμό τους, αξιοποιώντας τη φύτευση και τα δέντρα για τη δέσμευση άνθρακα στο έδαφος. Στόχος είναι η μετρήσιμη συμβολή αυτών των παρεμβάσεων στην εξισορρόπηση του ανθρακικού αποτυπώματος που προκαλεί η κατασκευαστική δραστηριότητα.

Η προσέγγιση αυτή συνδέεται και με την ανάγκη επανεξέτασης της κατεδάφισης υφιστάμενων κτιρίων, καθώς η διατήρηση και επανάχρησή τους μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής περιορισμού των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του κατασκευαστικού κλάδου.

Αυξάνεται το ενδιαφέρον για τη διάσωση κτιρίων

Ο παρουσιαστής του «Grand Designs» διαπιστώνει επίσης μια νέα κινητοποίηση των τοπικών κοινωνιών υπέρ της διατήρησης κτιρίων που απειλούνται με κατεδάφιση, ανεξάρτητα από το αρχιτεκτονικό ύφος ή την περίοδο κατασκευής τους.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει το Shirehall, ένα δημοτικό κτίριο γραφείων της δεκαετίας του 1960 στο Shropshire, το οποίο έχει τεθεί προς πώληση. Ο McCloud υποστηρίζει ότι το κτίριο εξακολουθεί να είναι κατάλληλο για χρήση, παρά την πρόθεση του δήμου να το απομακρύνει από το χαρτοφυλάκιό του.

Εκφράζει, μάλιστα, την ανησυχία ότι η αξιοποίησή του θα μπορούσε να οδηγήσει στη μετατροπή του σε μια ακόμη ομοιόμορφη οικιστική ανάπτυξη, σχεδιασμένη με γνώμονα τις προτεραιότητες των developers.

Κατά τον ίδιο, το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη διάσωση κτιρίων συνδέεται με τρεις παράγοντες: την κλιματική διάσταση της διατήρησης του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος, την προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και τις κοινωνικές ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων.

«Υπήρξε ένας εκδημοκρατισμός της κληρονομιάς την τελευταία δεκαετία», σημειώνει, περιγράφοντας την αυξανόμενη συμμετοχή ομάδων πολιτών που διεκδικούν την προστασία κτιρίων τα οποία έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις κοινότητές τους, ανεξαρτήτως της εποχής από την οποία προέρχονται.

Η ποιότητα της κατοικίας απέναντι στη λογική των αριθμών

Πέρα από την αρχιτεκτονική, ο McCloud είναι γνωστός για τις παρεμβάσεις του υπέρ της κοινωνικής κατοικίας και της αναβάθμισης των προδιαγραφών των νέων οικιστικών έργων.

Αναφερόμενος στις πρόσφατες αλλαγές στο εθνικό πλαίσιο πολεοδομικού σχεδιασμού της Αγγλίας, εκφράζει συγκρατημένη αισιοδοξία για το ενδεχόμενο βελτιώσεων, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η ποιότητα παραμένει μια κρίσιμη παράμετρος που δεν έχει αποκτήσει την αναγκαία θέση στη δημόσια πολιτική.

Όπως υποστηρίζει, η λέξη «ποιότητα» εξακολουθεί να απουσιάζει από τον πυρήνα της πολεοδομικής πολιτικής. Ιδιαίτερα δύσκολη θεωρεί την ενσωμάτωση υψηλών σχεδιαστικών προδιαγραφών στην κοινωνική κατοικία, τονίζοντας ότι η έμφαση αποκλειστικά στον αριθμό των κατοικιών δεν αρκεί για να αντιμετωπιστούν οι πραγματικές στεγαστικές ανάγκες.

Για τον ίδιο, μια ποιοτική κατοικία δεν απαιτεί κατ’ ανάγκη εντυπωσιακές αρχιτεκτονικές καινοτομίες. Χρειάζεται επαρκή χώρο, αποθηκευτικές δυνατότητες και ουσιαστική σύνδεση με το εξωτερικό περιβάλλον.

Παράλληλα, θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους αρχιτέκτονες, ώστε να μπορούν να αναλαμβάνουν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό του δομημένου περιβάλλοντος, αντί οι αποφάσεις να καθορίζονται κυρίως από την επιδίωξη του κέρδους και τις προτεραιότητες των κατασκευαστικών και επενδυτικών εταιρειών.

Το ζητούμενο, όπως συνοψίζει, είναι να επιτρέπεται στους επαγγελματίες που διαθέτουν τις κατάλληλες γνώσεις και δεξιότητες να ασκούν αποτελεσματικά το έργο τους.