35 ώρες την εβδομάδα στα social media οι 15χρονοι

Η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των νέων, με τις ψηφιακές πλατφόρμες να λειτουργούν πλέον ως βασικό κανάλι επικοινωνίας, ενημέρωσης και ψυχαγωγίας. Ωστόσο, η αυξανόμενη χρήση τους προκαλεί προβληματισμό για τις επιπτώσεις στην ακαδημαϊκή επίδοση, τη δημιουργικότητα, την ψυχική ευεξία και το σχολικό περιβάλλον.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, οι 15χρονοι στις χώρες του Οργανισμού περνούν σχεδόν 35 ώρες την εβδομάδα στα social media, χρόνος που ξεπερνά εκείνον που αφιερώνουν κατά μέσο όρο στα μαθήματα και στις εργασίες του σχολείου.

Σχεδόν καθολική είναι, παράλληλα, η πρόσβαση των νέων στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Περίπου 95% των 15χρονων δηλώνουν ότι περιηγούνται καθημερινά στα social media, ενώ το 88% αναφέρει ότι καθημερινά επικοινωνεί ή μοιράζεται ψηφιακό περιεχόμενο μέσω αυτών.

Οι διαφορές μεταξύ των χωρών είναι σημαντικές. Ο χρόνος που αφιερώνουν οι 15χρονοι στα social media κυμαίνεται από λιγότερες από 26 ώρες την εβδομάδα στην Ιαπωνία έως περισσότερες από 45 ώρες στη Χιλή.

Τα κορίτσια περισσότερο χρόνο στα social media

Η χρήση των ψηφιακών μέσων διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με το φύλο. Τα κορίτσια εμφανίζουν μεγαλύτερη προτίμηση στην περιήγηση στα social media, ενώ τα αγόρια αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στα βιντεοπαιχνίδια.

Κατά μέσο όρο, τα κορίτσια περνούν 37,2 ώρες την εβδομάδα στα social media, έναντι 31,8 ωρών για τα αγόρια. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι τα κορίτσια ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα σε ορισμένες αρνητικές επιπτώσεις της χρήσης των social media, όπως προβλήματα που σχετίζονται με την εικόνα σώματος, αλλά και φαινόμενα διαδικτυακής απομόνωσης και αποκλεισμού.

Σημαντικές είναι και οι κοινωνικοοικονομικές διαφοροποιήσεις. Οι 15χρονοι που ανήκουν στο χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό τεταρτημόριο δηλώνουν ότι αφιερώνουν κατά μέσο όρο οκτώ ώρες περισσότερες την εβδομάδα για τα κορίτσια και πέντε ώρες περισσότερες για τα αγόρια στα social media σε σχέση με τους συνομηλίκους τους από το υψηλότερο κοινωνικοοικονομικό τεταρτημόριο.

Η μέτρια χρήση συνδέεται με καλύτερες επιδόσεις

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα της ανάλυσης είναι ότι η σχέση μεταξύ social media και σχολικής επίδοσης δεν είναι γραμμική. Οι μαθητές που χρησιμοποιούν τα social media σε μέτριο βαθμό εμφανίζουν υψηλότερες επιδόσεις στα μαθηματικά, ενώ χαμηλότερες επιδόσεις καταγράφονται τόσο μεταξύ όσων δεν χρησιμοποιούν καθόλου τα social media όσο και μεταξύ των μαθητών με πολύ υψηλή χρήση.

Ωστόσο, όταν ο χρόνος χρήσης ξεπερνά τις τρεις ώρες ημερησίως, η επίδοση στα μαθηματικά παρουσιάζει σταδιακή υποχώρηση.

Ανάλογη εικόνα προκύπτει και για τη δημιουργική σκέψη. Οι υψηλότερες επιδόσεις καταγράφονται μεταξύ των μαθητών που περιηγούνται στα social media για μία έως τρεις ώρες την ημέρα. Αντίθετα, όταν ο χρόνος που αφιερώνεται στην επικοινωνία ή την κοινοποίηση ψηφιακού περιεχομένου ξεπερνά τη μία ώρα ημερησίως, παρατηρείται πτώση στις μετρήσεις δημιουργικής σκέψης.

Έως 37 μονάδες χαμηλότερη επίδοση στα μαθηματικά

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαπίστωση ότι η σχέση μεταξύ υπερβολικής χρήσης social media και σχολικών επιδόσεων διαφοροποιείται ανάλογα με το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο.

Για τους μαθητές που προέρχονται από πιο ευνοημένα κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα, 35 ώρες χρήσης social media την εβδομάδα συνδέονται με εκτιμώμενη μείωση περίπου 37 μονάδων στην επίδοση στα μαθηματικά.

Για τους μαθητές από λιγότερο ευνοημένα κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα, η αντίστοιχη εκτιμώμενη μείωση ανέρχεται σε περίπου 19 μονάδες.

Τα στοιχεία αυτά δεν σημαίνουν ότι η χρήση των social media αποτελεί από μόνη της αιτία χαμηλότερων επιδόσεων, αλλά καταδεικνύουν μια ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της υπερβολικής χρήσης και των εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων.

Social media και μοναξιά

Η επίδραση των social media στην ευημερία των νέων είναι, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, περισσότερο σύνθετη από μια απλή σχέση μεταξύ περισσότερου χρόνου online και χαμηλότερης ευεξίας.

Για πολλούς νέους, τα social media λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις διαπροσωπικές σχέσεις και δεν αντικαθιστούν την επαφή πρόσωπο με πρόσωπο. Χαρακτηριστικά, οι μαθητές που συναντούν καθημερινά τους φίλους τους μετά το σχολείο περνούν σχεδόν 40 ώρες την εβδομάδα στα social media, έναντι περίπου 30 ωρών για εκείνους που σπάνια συναντούν φίλους εκτός σχολείου.

Την ίδια στιγμή, όμως, τα social media μπορούν να ενισχύσουν αισθήματα μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης. Οι 15χρονοι που δηλώνουν ότι αισθάνονται μοναξιά στο σχολείο χρησιμοποιούν τα social media περισσότερο από εκείνους που αισθάνονται ότι είναι καλά ενταγμένοι στο σχολικό περιβάλλον.

Περιορισμοί στα κινητά, αλλά δύσκολη η εφαρμογή

Η αυξανόμενη ανησυχία για τη χρήση των ψηφιακών συσκευών έχει οδηγήσει αρκετές χώρες στην υιοθέτηση περιορισμών για τα κινητά τηλέφωνα στα σχολεία, ενώ παράλληλα εξετάζονται ή εφαρμόζονται μέτρα για την καθυστέρηση της πρόσβασης των παιδιών στα social media και τη θέσπιση ελάχιστων ηλικιακών ορίων.

Οι περιορισμοί έχουν ευρεία υποστήριξη μεταξύ των ενηλίκων, αλλά αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη επιφύλαξη από τους ίδιους τους νέους. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, φαίνεται να είναι η εφαρμογή τους στην πράξη. Ακόμη και σε σχολεία όπου απαγορεύεται η χρήση κινητών τηλεφώνων, 29% των 15χρονων δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν το κινητό τους αρκετές φορές την ημέρα κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου. Επιπλέον, ένα ακόμη 21% αναφέρει ότι χρησιμοποιεί κινητό καθημερινά ή σχεδόν καθημερινά.

Η πρόκληση για την εκπαίδευση

Η εικόνα που διαμορφώνει ο ΟΟΣΑ δεν παραπέμπει σε μια απλή επιλογή μεταξύ «ψηφιακής χρήσης» και «απαγόρευσης». Τα social media αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος του περιβάλλοντος στο οποίο μεγαλώνουν οι νέοι και προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες για επικοινωνία, πρόσβαση στην πληροφορία και δημιουργική έκφραση.

Η πρόκληση για γονείς, εκπαιδευτικούς και policymakers είναι να διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε οι νέοι να μπορούν να αξιοποιούν τα οφέλη των ψηφιακών πλατφορμών χωρίς να εκτίθενται στις αρνητικές συνέπειες της υπερβολικής χρήσης.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο ο περιορισμός του χρόνου μπροστά στην οθόνη, αλλά και η καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων, κριτικής σκέψης και υπεύθυνης συμπεριφοράς στο διαδίκτυο, ώστε οι νέοι να μπορούν να κινούνται με ασφάλεια σε ένα περιβάλλον όπου η ψηφιακή και η πραγματική ζωή έχουν πλέον γίνει σε μεγάλο βαθμό αλληλένδετες.