Η υπόθεση αφορά κτίριο που ανεγέρθηκε με οικοδομική άδεια το 1998. Η άδεια αυτή όμως ακυρώθηκε αργότερα με αμετάκλητη απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ το 2010, επειδή το κτίριο βρισκόταν σε παραδοσιακό οικισμό με ειδικό καθεστώς προστασίας. Μετά την ακύρωση της άδειας, το κτίριο θεωρήθηκε αυθαίρετο. Παρόλα αυτά, οι ιδιοκτήτες το υπήγαγαν στον νόμο 4495/2017 για τα αυθαίρετα, που προβλέπει, υπό προϋποθέσεις, εξαίρεση από την κατεδάφιση. Η Πολεοδομία μάλιστα ενέκρινε και εργασίες αποπεράτωσης.
Το Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ, με ισχυρή πλειοψηφία, έκρινε ότι αυτή η υπαγωγή ήταν αντισυνταγματική. Σύμφωνα με την απόφαση, ο νόμος δεν μπορεί να «διασώζει» κτίρια των οποίων η οικοδομική άδεια έχει ακυρωθεί με δικαστική απόφαση, γιατί έτσι παραβιάζεται η υποχρέωση της Διοίκησης να συμμορφώνεται στις αποφάσεις των δικαστηρίων. Με απλά λόγια, το ΣτΕ είπε ότι δεν μπορεί ο νομοθέτης, μέσω νόμου, να ακυρώνει στην πράξη μια αμετάκλητη δικαστική απόφαση.
Το Δικαστήριο τόνισε ότι με τις επίμαχες διατάξεις δημιουργείται «ρήγμα στην έννομη τάξη», διότι αποδυναμώνεται ο συνταγματικός έλεγχος των νόμων από τα δικαστήρια και παραβιάζεται η διάκριση των εξουσιών. Ειδικά στις περιπτώσεις όπου μια άδεια ακυρώθηκε για ουσιαστικούς πολεοδομικούς λόγους, η αυτόματη εξαίρεση του κτιρίου από την κατεδάφιση ισοδυναμεί, κατά την πλειοψηφία, με έμμεση αναβίωση μιας άκυρης άδειας.
Γι’ αυτόν τον λόγο ακυρώθηκαν τόσο η βεβαίωση υπαγωγής του κτιρίου στον νόμο των αυθαιρέτων όσο και η έγκριση των εργασιών αποπεράτωσης. Το τριώροφο κτίριο της Σύρου κρίθηκε οριστικά αυθαίρετο και κατεδαφιστέο, κλείνοντας μια δικαστική διαμάχη που διαρκούσε σχεδόν τριάντα χρόνια.
Λόγω της σοβαρότητας του ζητήματος, το Ε΄ Τμήμα αποφάσισε να παραπέμψει το θέμα στην Ολομέλεια του ΣτΕ. Η Ολομέλεια θα κρίνει αν είναι συνταγματική η διάταξη του νόμου 4495/2017 που επιτρέπει την τακτοποίηση κτισμάτων με ακυρωμένες οικοδομικές άδειες ή με άδειες που βρίσκονται σε εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις. Η υπόθεση αναμένεται να συζητηθεί τον Απρίλιο του 2026 και η απόφαση να εκδοθεί το καλοκαίρι του ίδιου έτους.
Η σημασία της υπόθεσης είναι πολύ ευρύτερη από το συγκεκριμένο ακίνητο. Νομικοί εκτιμούν ότι αν η Ολομέλεια κρίνει τη διάταξη αντισυνταγματική, τότε θα τεθεί σε κίνδυνο ολόκληρο το σύστημα του «περιβαλλοντικού ισοζυγίου» και πολλές οικοδομικές άδειες του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ), ιδίως όσες έχουν προσβληθεί στα δικαστήρια. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μπλοκάρει ή να ακυρώσει έργα που σήμερα θεωρούνται νόμιμα βάσει ειδικών ρυθμίσεων.
Ήδη η απόφαση του Ε΄ Τμήματος αξιοποιείται από τους Δήμους στη νέα προσφυγή τους κατά του ΝΟΚ και του Προεδρικού Διατάγματος για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο. Οι Δήμοι υποστηρίζουν ότι δεν μπορεί η Πολιτεία να παρακάμπτει αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις, καθώς κάτι τέτοιο πλήττει το κράτος δικαίου και την προστασία του περιβάλλοντος.
