Η Ελλάδα χάνει το ένα τέταρτο του πληθυσμού της

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, ο πληθυσμός της Ελλάδας αναμένεται να μειωθεί από 10,4 εκατομμύρια το 2025 σε 9,2 εκατομμύρια το 2050 και σε μόλις 7,6 εκατομμύρια το 2080. Πρόκειται για απώλεια περίπου 2,8 εκατομμυρίων κατοίκων, που αντιστοιχεί σε περισσότερο από το ένα τέταρτο του σημερινού πληθυσμού.

Η δημογραφική αυτή μεταβολή αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά τη λειτουργία της αγοράς εργασίας, τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος και τις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας.  

Προς αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης

Μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους των προβολών αφορά την εξέλιξη της ηλικίας συνταξιοδότησης. Με βάση τον υφιστάμενο μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής, το γενικό όριο πλήρους συνταξιοδότησης στην Ελλάδα προβλέπεται να αυξηθεί σταδιακά από τα 67 έτη σήμερα στα 68 το 2030, στα 70 το 2055 και στα 72 το 2080.

Αντίστοιχα, το ηλικιακό όριο πρόωρης συνταξιοδότησης, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στα 63 έτη το 2030, στα 65 το 2055 και στα 67 το 2080.

Εφόσον επιβεβαιωθούν οι προβολές, η Ελλάδα θα συγκαταλέγεται στις χώρες με τα υψηλότερα όρια συνταξιοδότησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για το 2080, η αντίστοιχη προβολή για τη Δανία φτάνει τα 74 έτη, ενώ για την Ιταλία τα 71,6 έτη.  

Η Ελλάδα χάνει το ένα τέταρτο του πληθυσμού της

Η πληθυσμιακή συρρίκνωση προβλέπεται να είναι συνεχής τις επόμενες δεκαετίες:

Η μείωση συνδέεται με τη διατήρηση της γεννητικότητας σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα και τη σταδιακή αύξηση του προσδόκιμου ζωής.

Ο δείκτης γονιμότητας, που βρίσκεται κοντά στα 1,2 παιδιά ανά γυναίκα, προβλέπεται να αυξηθεί σταδιακά προς τα 1,45 παιδιά έως το 2080. Ακόμη και με αυτή τη βελτίωση, θα παραμείνει σημαντικά χαμηλότερος από το επίπεδο των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, που θεωρείται αναγκαίο για τη μακροχρόνια αναπλήρωση των γενεών χωρίς τη συμβολή της μετανάστευσης.

Αυτό σημαίνει ότι η προβλεπόμενη ανάκαμψη των γεννήσεων δεν επαρκεί για να αντιστρέψει τη δημογραφική συρρίκνωση.  

Ακόμη μεγαλύτερη οικονομική σημασία έχει η προβλεπόμενη μείωση του εργατικού δυναμικού.

Μείωση του εργατικού δυναμικού κατά 1,6 εκατ. άτομα

Σύμφωνα με τις δημογραφικές και εργασιακές προβολές, το εργατικό δυναμικό ηλικίας 20-64 ετών αναμένεται να περιοριστεί από περίπου 4,65 εκατομμύρια άτομα το 2025 σε 3,07 εκατομμύρια το 2080. Η απώλεια σχεδόν 1,6 εκατομμυρίου ατόμων θα πραγματοποιηθεί παρά την προβλεπόμενη αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας από 77,3% σε 80,5%.

Παράλληλα, ο αριθμός των απασχολουμένων ηλικίας 20-64 ετών εκτιμάται ότι θα μειωθεί από περίπου 4,2 εκατομμύρια το 2025 σε 3,4 εκατομμύρια το 2050 και 2,9 εκατομμύρια το 2080.

Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να εντείνει τις ελλείψεις προσωπικού σε κλάδους υψηλής έντασης εργασίας, όπως οι κατασκευές, ο τουρισμός, η υγεία και οι υπηρεσίες.

Η μέση ηλικία αποχώρησης από την αγορά εργασίας προβλέπεται επίσης να αυξηθεί από 64,9 έτη το 2026 σε 68,6 έτη το 2080, αντανακλώντας τόσο τις συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις όσο και τις αλλαγές στην ηλικιακή σύνθεση του εργατικού δυναμικού.  

Οι πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα

Η γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί μια διπλή πρόκληση για το ασφαλιστικό σύστημα. Από τη μία πλευρά, η μείωση των εργαζομένων περιορίζει τη βάση από την οποία προέρχονται οι ασφαλιστικές εισφορές. Από την άλλη, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής παρατείνει τη μέση διάρκεια καταβολής των συντάξεων. Η σταδιακή αύξηση των ορίων ηλικίας αποτελεί έναν από τους μηχανισμούς με τους οποίους επιχειρείται να αντιμετωπιστεί αυτή η ανισορροπία.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του μέτρου εξαρτάται από τη δυνατότητα της οικονομίας να διατηρεί μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζομένους στην απασχόληση, να περιορίζει την ανεργία και να ενισχύει την παραγωγικότητα. Η αύξηση των ορίων ηλικίας, από μόνη της, δεν μπορεί να αντισταθμίσει πλήρως τις επιπτώσεις μιας τόσο μεγάλης δημογραφικής συρρίκνωσης.

Η έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου αποτελεί τον πρώτο τόμο του 2027 Ageing Report, ο οποίος περιλαμβάνει τις δημογραφικές και μακροοικονομικές παραδοχές και τη μεθοδολογία των προβολών για την περίοδο 2025-2080.

Οι επόμενες προβολές το 2027

Ο δεύτερος τόμος, που προγραμματίζεται για την άνοιξη του 2027, θα παρουσιάσει τις αναλυτικές δημοσιονομικές προβολές για τις συντάξεις, την υγειονομική περίθαλψη, τη μακροχρόνια φροντίδα και την εκπαίδευση.

Τα στοιχεία αυτά θα αποτελέσουν βασικό εργαλείο αξιολόγησης της μακροχρόνιας βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών των κρατών-μελών.