Θεσσαλονίκη: Τα «κρυμμένα διαμάντια» του λιμανιού

Στη χερσαία ζώνη του λιμανιού βρίσκονται περίπου 100 κτήρια, συνολικής δομημένης επιφάνειας περίπου 60.500 τ.μ., χωρίς να υπολογίζονται οι μεταλλικές αποθήκες και τα υπόστεγα. Πρόκειται για ακίνητα διαφορετικών εποχών και χρήσεων, ορισμένα διατηρητέα και άλλα όχι, με αρκετά να έχουν ήδη αποκατασταθεί και να έχουν αποκτήσει νέα ζωή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το κτήριο της παλιάς ΠΑΕΓΑΕ, στη δεύτερη προβλήτα, το οποίο από ένα αναξιοποίητο βιομηχανικό κέλυφος μετατρέπεται πλέον σε κέντρο τεχνολογίας και καινοτομίας.

Από τις αποθήκες του 1927 στο Solaria AI Hub

Το κτήριο της Προνομιούχου Ανώνυμης Εταιρείας Γενικών Αποθηκών Ελλάδος (ΠΑΕΓΑΕ) αποτελεί το μεγαλύτερο ακίνητο στο χερσαίο τμήμα του ΟΛΘ. Καταλαμβάνει περίπου 14.000 τ.μ. σε οικόπεδο σχεδόν 10 στρεμμάτων και παρέμενε αναξιοποίητο από το 1982, όταν πέρασε στην ιδιοκτησία του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης.

Κατασκευάστηκε το 1927 από την εταιρεία «Τέκτων», με κόστος 22.000 χρυσές λίρες. Αρχικά χρησιμοποιήθηκε ως αποθηκευτικός χώρος, ενώ κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο επιτάχθηκε από τις γερμανικές δυνάμεις. Μεταπολεμικά φιλοξένησε αποθήκες της UNRRA, προτού επιστρέψει στην ΠΑΕΓΑΕ.

Το κτήριο συνδέθηκε στη συνέχεια και με τη γερμανική εταιρεία ετοίμων ενδυμάτων «Πύργος» ή «Von Baum», η οποία φέρεται να απασχολούσε περισσότερους από 1.000 εργαζομένους.

Σχεδόν έναν αιώνα μετά την κατασκευή του, το ακίνητο αποκτά μια εντελώς διαφορετική χρήση. Μετά την ανακαίνισή του θα στεγάσει τους περίπου 1.400 εργαζομένους της Deloitte στη Θεσσαλονίκη, αλλά και το «Solaria AI Hub», το τρίτο αντίστοιχο κέντρο της εταιρείας στην Ευρώπη, με αντικείμενο την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η επένδυση περιλαμβάνει την ενίσχυση της στατικότητας του κτηρίου, την ανακαίνιση των όψεων και την πλήρη αναδιαμόρφωση των εσωτερικών χώρων, προκειμένου να αλλάξει χρήση και να μετατραπεί σε σύγχρονο, βιοκλιματικό κτήριο. Στόχος είναι παράλληλα η πιστοποίησή του κατά LEED Gold.

Το έργο υλοποιήθηκε από τη Redex του ομίλου Κοπελούζου για λογαριασμό της Dimera Land & Property Investments, ενώ την αρχιτεκτονική μελέτη εκπόνησε το γραφείο Deda & Architects.

Το «εργοστάσιο-φάντασμα» του λιμανιού

Ανάμεσα στα κτήρια που εξακολουθούν να κρύβουν ιστορίες από το βιομηχανικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης βρίσκεται και το παλιό τελωνείο, το οποίο σήμερα στεγάζει τον επιβατικό σταθμό «Μακεδονία».

Στον πρώτο όροφο του κτηρίου, σχεδόν πάνω από τον Θερμαϊκό, διατηρήθηκε για δεκαετίες σχεδόν ανέπαφο ένα εργοστάσιο-φάντασμα: η βιοτεχνία «Ράινερ» ή «Rheiner».

Στον χώρο παραμένουν δεκάδες ραπτομηχανές Pfaff, απομεινάρια μιας παραγωγικής δραστηριότητας που σταμάτησε πριν από περίπου 41 χρόνια. Η γερμανική βιομηχανία εγκαταστάθηκε στο λιμάνι το 1965 και αποτέλεσε ένα ακόμη κομμάτι της βιομηχανικής ιστορίας της ελεύθερης ζώνης.

Στους χώρους του λιμανιού δραστηριοποιήθηκαν κατά το παρελθόν και άλλες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων η Βιομηχανία Ζαχάρεως και η βιομηχανία κατασκευής ελαστικών υφασμάτων του Χρήστου Οικονόμου.

Οι Παλαιοί Στάβλοι αναζητούν ακόμη τον ρόλο τους

Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά, αλλά μέχρι σήμερα αναξιοποίητα, κτήρια του λιμανιού είναι το συγκρότημα των Παλαιών Στάβλων.

Το πρώτο κτήριο κατασκευάστηκε το 1926 και αποτέλεσε σημαντικό κέντρο συναλλαγών και εμπορίας ζώων. Ήταν τριώροφο, με σκελετό από οπλισμένο σκυρόδεμα και μορφολογία που παρέπεμπε στα αμερικανικά πρότυπα της εποχής.

Για τα δεδομένα της δεκαετίας του 1920 διέθετε ιδιαίτερα προηγμένο λειτουργικό εξοπλισμό, μεταξύ άλλων ηλεκτροκίνηση, υδραυλικά συστήματα και ειδικές κλίσεις για την απορροή.

Χαρακτηριστικές είναι οι μεγάλες κατασκευές στην οροφή, οι οποίες μοιάζουν με καμινάδες αλλά στην πραγματικότητα αποτελούσαν αεραγωγούς και χρησιμοποιούνταν και για την τροφοδοσία των στάβλων με ζωοτροφές.

Παράλληλα με τον μεγάλο στάβλο κατασκευάστηκε το 1926 μονώροφο κτήριο για χοίρους, χωρητικότητας 320 ζώων. Ακολούθησαν το 1928 δύο ακόμη κτήρια, χωρητικότητας 200 μεγάλων και 1.600 μικρών ζώων, ενώ το 1929 ανεγέρθηκε ένα πέμπτο κτήριο επιφάνειας περίπου 1.200 τ.μ.

Ένα μεγάλο απόθεμα ακινήτων με ιστορική και οικονομική αξία

Η περίπτωση της ΠΑΕΓΑΕ δείχνει στην πράξη πώς τα παλιά κτήρια του λιμανιού μπορούν να αποκτήσουν νέα οικονομική ζωή, συνδυάζοντας τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής τους ταυτότητας με σύγχρονες χρήσεις.

Το γεγονός ότι η έκταση του λιμανιού διαθέτει περίπου 60.500 τ.μ. δομημένης επιφάνειας σε περίπου 100 κτήρια αναδεικνύει ταυτόχρονα ένα σημαντικό απόθεμα ακινήτων, μέρος του οποίου παραμένει αναξιοποίητο.

Για τη Θεσσαλονίκη, η επανάχρηση αυτών των κτηρίων δεν αφορά μόνο την προστασία της βιομηχανικής κληρονομιάς. Μπορεί να αποτελέσει και εργαλείο για την προσέλκυση επιχειρήσεων, τεχνολογικών δραστηριοτήτων και νέων επενδύσεων σε ένα από τα πλέον στρατηγικά σημεία της πόλης.

Το στοίχημα πλέον είναι εάν το παράδειγμα της ΠΑΕΓΑΕ θα αποτελέσει την αρχή για μια ευρύτερη αξιοποίηση των αρχιτεκτονικών «διαμαντιών» που παραμένουν κρυμμένα πίσω από τις προβλήτες του λιμανιού.