Νέα ευρωπαϊκή οδηγία: Το BIM προϋπόθεση συμμετοχής στα μεγάλα δημόσια έργα

Η αλλαγή περιλαμβάνεται στην πρόταση για τον νέο ενιαίο ευρωπαϊκό Κανονισμό Δημοσίων Συμβάσεων, ο οποίος προορίζεται να αντικαταστήσει το σημερινό κατακερματισμένο πλαίσιο. Στο άρθρο 65 προβλέπεται ότι για την εκτέλεση δημοσίων συμβάσεων έργων εκτιμώμενης αξίας ίσης ή μεγαλύτερης των 25 εκατ. ευρώ, οι δημόσιοι αγοραστές θα πρέπει να απαιτούν τη χρήση BIM.

Η διάταξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική κατασκευαστική αγορά. Εφόσον το τελικό κείμενο υιοθετηθεί με αυτή τη μορφή, μεγάλα έργα υποδομών, κτιριακά έργα, νοσοκομεία, σιδηροδρομικά έργα και μεγάλα δίκτυα θα περάσουν σταδιακά σε ένα περιβάλλον όπου το ψηφιακό μοντέλο δεν θα αποτελεί πρόσθετη υπηρεσία του αναδόχου αλλά μέρος της ίδιας της εκτέλεσης της σύμβασης.

Η πρόταση της Επιτροπής δεν αντιμετωπίζει το ΒΙΜ ως ένα εξελιγμένο τρισδιάστατο σχέδιο, αλλά ως συνεργατική ψηφιακή διαδικασία δημιουργίας, διαχείρισης και ανταλλαγής δομημένων πληροφοριών σε όλο τον κύκλο ζωής ενός δημόσιου έργου.

Αυτό σημαίνει ότι το ψηφιακό μοντέλο μπορεί να ακολουθεί το έργο από τη μελέτη και τη δημοπράτηση έως την κατασκευή και τελικά τη λειτουργία και συντήρησή του.

Η Κομισιόν θεωρεί ότι η χρήση ανοικτών τεχνολογιών BIM μπορεί να περιορίσει τους κινδύνους ενός έργου και να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του σχεδιασμού και της κατασκευής, ενώ συνδέει την ψηφιοποίηση και με τους στόχους βιωσιμότητας. Η κατασκευή, άλλωστε, αντιπροσωπεύει περίπου το 30% της αξίας των δημοσίων συμβάσεων που ανατίθενται στην Ευρώπη.

Open BIM αντί για εξάρτηση από ένα λογισμικό

Η πρόταση ορίζει ότι οι συνεργατικές ψηφιακές διαδικασίες πρέπει να χρησιμοποιούν ανοικτούς και διαλειτουργικούς μορφότυπους. Στόχος είναι τα δεδομένα ενός δημόσιου έργου να μπορούν να ανταλλάσσονται μεταξύ διαφορετικών συστημάτων και να μην εγκλωβίζονται σε ένα συγκεκριμένο εμπορικό λογισμικό ή προμηθευτή.

Για τις τεχνικές εταιρείες αυτό σημαίνει ότι η προσαρμογή δεν περιορίζεται στην αγορά ενός προγράμματος BIM. Απαιτεί διαδικασίες διαχείρισης πληροφοριών, περιβάλλοντα κοινών δεδομένων, τυποποιημένα παραδοτέα και στελέχη που μπορούν να διαχειρίζονται το ψηφιακό μοντέλο μεταξύ αρχιτεκτόνων, μηχανικών, εργολάβων και υπεργολάβων.

Τα €25 εκατ. μπορεί να είναι μόνο η αρχή

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπεται να αποκτήσει τη δυνατότητα, μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, να μειώσει στο μέλλον το κατώφλι των 25 εκατ. ευρώ, εφόσον δικαιολογείται από την αυξημένη διάδοση του BIM στην αγορά.

Επομένως, τα €25 εκατ. πρέπει να αντιμετωπίζονται περισσότερο ως σημείο εκκίνησης παρά ως μόνιμη διαχωριστική γραμμή.

Η εξέλιξη αυτή μπορεί σταδιακά να μεταφέρει την απαίτηση BIM από τα μεγάλα έργα των κορυφαίων κατασκευαστικών ομίλων σε πολύ μεγαλύτερο μέρος της αγοράς: περιφερειακά έργα, σχολικά και διοικητικά κτίρια, μικρότερες υποδομές και συμβάσεις μεσαίου προϋπολογισμού.

Οι εξαιρέσεις

Το άρθρο 65 επιτρέπει στις αναθέτουσες αρχές να ζητούν BIM μόνο από συγκεκριμένους αναδόχους ή για συγκεκριμένα τμήματα μιας σύμβασης, όταν η καθολική εφαρμογή του θα δημιουργούσε δυσανάλογη επιβάρυνση στους οικονομικούς φορείς και δεν ήταν απαραίτητη για ολόκληρο το έργο.

Προβλέπεται επίσης εξαίρεση ή περιορισμένη εφαρμογή για περιπτώσεις στις οποίες η δημιουργία λεπτομερούς ψηφιακού μοντέλου θα μπορούσε να δημιουργήσει κινδύνους για την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη.

Η πρώτη εξαίρεση έχει ιδιαίτερη σημασία για μικρότερους υπεργολάβους και εξειδικευμένες μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες διαφορετικά θα έπρεπε να επωμιστούν δυσανάλογο κόστος ψηφιακής προσαρμογής.

Το Δημόσιο πρέπει επίσης να μάθει BIM

Για να λειτουργήσει το νέο μοντέλο, οι ίδιες οι αναθέτουσες αρχές πρέπει να αποκτήσουν την τεχνική δυνατότητα να ζητούν, παραλαμβάνουν, ελέγχουν και τελικά να χρησιμοποιούν BIM.

Η πραγματική απόδοση προκύπτει όταν χρησιμοποιείται για τον έλεγχο του σχεδιασμού, τις ποσότητες, το χρονοδιάγραμμα, το κόστος και στη συνέχεια τη λειτουργία και συντήρηση του περιουσιακού στοιχείου.

Η μετάβαση στο BIM δεν αφορά μόνο την ψηφιοποίηση των μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων. Αφορά τα μελετητικά γραφεία, τους υπεργολάβους και τους προμηθευτές, αλλά εξίσου τις τεχνικές υπηρεσίες υπουργείων, οργανισμών, Περιφερειών και Δήμων.

Από τον ελληνικό οδικό χάρτη στην υποχρεωτική εφαρμογή

Η ευρωπαϊκή πρόταση δεν βρίσκει την Ελλάδα χωρίς θεσμική προετοιμασία. Ο Ν. 4782/2021 έχει ήδη εισαγάγει στο σύστημα δημοσίων έργων την απαίτηση ηλεκτρονικών εφαρμογών συμβατών με τεχνολογία BIM, ενώ το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών έχει καταρτίσει Εθνική Στρατηγική και Οδικό Χάρτη για τη σταδιακή εφαρμογή της Μοντελοποίησης Πληροφοριών Κατασκευής στα δημόσια έργα.

Εφόσον υιοθετηθεί η πρόβλεψη για υποχρεωτική χρήση BIM στις δημόσιες συμβάσεις έργων αξίας 25 εκατ. ευρώ και άνω, η Ελλάδα θα χρειαστεί να μετατρέψει μεγάλο μέρος της μέχρι σήμερα στρατηγικής προετοιμασίας σε συγκεκριμένες διαδικασίες δημοπράτησης και εκτέλεσης έργων.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να μπορούν να προσδιορίζουν από τα τεύχη δημοπράτησης τι ακριβώς ζητούν σε BIM, ποια δεδομένα πρέπει να παραδίδονται, σε ποια μορφή, με ποια επίπεδα πληροφορίας και ποιος έχει την ευθύνη ενημέρωσης και ελέγχου του ψηφιακού μοντέλου σε κάθε στάδιο του έργου.

Η αλλαγή αφορά εξίσου την πλευρά των αναδόχων. Μεγάλες κατασκευαστικές και μελετητικές εταιρείες έχουν ήδη αναπτύξει σχετικές δυνατότητες, όμως η εφαρμογή του BIM σε επίπεδο δημόσιας σύμβασης προϋποθέτει ότι στο ίδιο ψηφιακό περιβάλλον θα μπορούν να λειτουργήσουν μελετητές, εργολάβοι, υπεργολάβοι, προμηθευτές και τεχνικοί σύμβουλοι.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά έτσι και ο ρόλος των εταιρειών δομικών υλικών και εξοπλισμού. Όσο το BIM περνά από τη μελέτη στην κατασκευή και στη λειτουργία του κτιρίου, τόσο περισσότερο τα ίδια τα προϊόντα θα χρειάζεται να συνοδεύονται από τυποποιημένα ψηφιακά δεδομένα σχετικά με τις τεχνικές τους ιδιότητες, την ενεργειακή και περιβαλλοντική τους επίδοση, τη συντήρηση και ενδεχομένως τον κύκλο ζωής τους.