ΙΝΣΕΤΕ: Στο 30% του ΑΕΠ η συνολική συνεισφορά του τουρισμού

Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της μελέτης του ΙΝΣΕΤΕ με τίτλο «Ελληνικός Τουρισμός: Επιτεύγματα, Προκλήσεις, Προοπτικές», η οποία παρουσιάστηκε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου 2026.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, ο τουρισμός αποτελεί βασικό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας, καθώς το 2025 η άμεση συνεισφορά του αντιστοιχούσε στο 13% του ΑΕΠ, ενώ η συνολική, άμεση και έμμεση, συνεισφορά του εκτιμάται σε περίπου 30%. Παράλληλα, οι επενδύσεις στον κλάδο διαμορφώνονται σε περίπου 5 δισ. ευρώ.

Η έκθεση εξετάζει συνολικά την οικονομική και κοινωνική διάσταση του τουρισμού, εστιάζοντας στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, στο ανθρώπινο δυναμικό, στις υποδομές, στο περιβάλλον και στη σχέση του κλάδου με τις τοπικές κοινωνίες. Κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι η μελλοντική πορεία του ελληνικού τουρισμού θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της χώρας να μετατρέψει την ισχυρή διεθνή της θέση σε μεγαλύτερη και πιο διατηρήσιμη οικονομική αξία.

Η πρόεδρος του ΣΕΤΕ, Αγάπη Σμπώκου, υπογράμμισε ότι το ζητούμενο για την επόμενη ημέρα είναι η δημιουργία μεγαλύτερης και σταθερότερης αξίας για το σύνολο της οικονομίας και της κοινωνίας. Όπως ανέφερε, η μελέτη αποτυπώνει τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες του κλάδου και θα αποτελέσει βάση διαλόγου με την Πολιτεία και τους κοινωνικούς και επιχειρηματικούς εταίρους για τη διαμόρφωση συγκεκριμένων πολιτικών.

Ισχυρή διεθνής θέση, αλλά με ανισότητες στην κατανομή της δραστηριότητας

Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρό τουριστικό brand και σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στη διεθνή αγορά. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, κατατάσσεται στην 21η θέση παγκοσμίως ως προς την τουριστική ανταγωνιστικότητα, βάσει του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, έναντι της 59ης θέσης που κατέχει συνολικά η ελληνική οικονομία. Παράλληλα, αποτελεί τον τρίτο πιο επιθυμητό προορισμό για Γερμανούς και Ιταλούς και τον τέταρτο για Γάλλους και Βρετανούς.

Η σημασία του τουρισμού είναι ιδιαίτερα έντονη στην περιφέρεια. Το 75% της τουριστικής δραστηριότητας πραγματοποιείται εκτός Αττικής, ενώ το 58% συγκεντρώνεται στις νησιωτικές περιφέρειες. Η συμβολή αυτή συνδέεται με την οικονομική δραστηριότητα, την απασχόληση και τη διατήρηση του πληθυσμού σε περιοχές που αντιμετωπίζουν δημογραφικές πιέσεις.

Ενδεικτικά, μεταξύ των απογραφών του 2011 και του 2021, ενώ ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε κατά 3,1%, το Νότιο Αιγαίο κατέγραψε αύξηση 6,1% και η Κρήτη 0,2%.

Ωστόσο, η τουριστική δραστηριότητα παραμένει γεωγραφικά συγκεντρωμένη. Πέντε περιφέρειες συγκεντρώνουν το 83% των επισκέψεων και το 90% των εισπράξεων, ενώ το 90% των δημοτικών ενοτήτων, που καλύπτουν το 95% της έκτασης της χώρας, εμφανίζει μικρή έως μηδαμινή τουριστική ανάπτυξη. Παράλληλα, η έντονη εποχικότητα, με τη μεγαλύτερη δραστηριότητα να συγκεντρώνεται στο τρίτο τρίμηνο, αποτελεί βασική πρόκληση για την ισόρροπη ανάπτυξη του κλάδου.

Φορολογία, υποδομές και κλιματική αλλαγή στο επίκεντρο

Η μελέτη καταγράφει σειρά παραγόντων που επιβαρύνουν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών τουριστικών επιχειρήσεων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η φορολογική επιβάρυνση, το υψηλό ενεργειακό κόστος, τα ελλείμματα στις δημόσιες υποδομές και η ανάγκη μεγαλύτερης ωριμότητας των επιχειρήσεων σε θέματα περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη βραχυχρόνια μίσθωση, η οποία αποτελεί πλέον τμήμα του τουριστικού προϊόντος. Σύμφωνα με τη μελέτη, απαιτείται ισορροπημένη ενσωμάτωσή της στην αγορά, με σαφείς κανόνες, ελέγχους, φορολογική ισοδυναμία με τα ξενοδοχεία και συνεκτίμηση των επιπτώσεων στη στέγαση και στην ποιότητα της τουριστικής εμπειρίας.

Παράλληλα, η κλιματική κρίση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός δημιουργούν νέες απαιτήσεις για τις επιχειρήσεις και τους προορισμούς, καθιστώντας αναγκαία την αναβάθμιση των υποδομών και την καλύτερη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων.

Το στοίχημα της παραγωγικότητας και της υψηλότερης αξίας ανά επισκέπτη

Στο πλαίσιο της συζήτησης που πραγματοποιήθηκε κατά την παρουσίαση της μελέτης, ο επικεφαλής οικονομολόγος της Eurobank, Τάσος Αναστασάτος, επισήμανε ότι ο τουρισμός δεν εκτοπίζει άλλους παραγωγικούς κλάδους, αλλά αποτελεί ήδη κατακτημένο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τη χώρα. Το ζητούμενο, όπως ανέφερε, είναι η αύξηση της παραγωγικότητάς του και η ενίσχυση των διασυνδέσεών του με την υπόλοιπη οικονομία.

Η μελλοντική στρατηγική θα πρέπει να εστιάσει στην αύξηση των εσόδων ανά επισκέπτη και όχι αποκλειστικά στον αριθμό των αφίξεων, με παράλληλη ενίσχυση των ιδιωτικών και δημόσιων υποδομών. Σημαντική είναι και η συμβολή του τραπεζικού συστήματος, το οποίο έχει στηρίξει τη χρηματοδότηση του κλάδου και, σύμφωνα με τον ίδιο, διαθέτει τη ρευστότητα και τη διάθεση να υποστηρίξει τη μετάβαση σε ένα μοντέλο υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.

Επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό και στις επαγγελματικές προοπτικές

Η έλλειψη εργαζομένων και η ανάγκη αναβάθμισης δεξιοτήτων συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες προκλήσεις για τον τουρισμό. Η μελέτη αναδεικνύει την ανάγκη μετάβασης από τη δημιουργία εποχικών θέσεων εργασίας στη διαμόρφωση ουσιαστικών επαγγελματικών σταδιοδρομιών.

Η Chief People Officer της Costa Navarino, Έλενα Γκίκα-Πετρουλάκη, υπογράμμισε ότι η αξιοπιστία, η συνέπεια, η ποιότητα της διοίκησης, η φροντίδα των εργαζομένων και οι δυνατότητες εξέλιξης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την προσέλκυση και τη διατήρηση προσωπικού. Παράλληλα, επισήμανε τη σημασία της συνεχούς ανάπτυξης δεξιοτήτων και της αξιοποίησης της τεχνολογίας, ώστε να απελευθερώνεται χρόνος για την ανθρώπινη επαφή.

Η κοινωνική αποδοχή ως προϋπόθεση βιώσιμης ανάπτυξης

Θετική παραμένει σε μεγάλο βαθμό η αντίληψη της ελληνικής κοινωνίας για τη συμβολή του τουρισμού. Σύμφωνα με τις έρευνες που παρουσιάστηκαν, το 82,4% αξιολογεί θετικά την οικονομική συνεισφορά του, ενώ το 54% τον θεωρεί τον τομέα που σημείωσε τη μεγαλύτερη πρόοδο μετά τη Μεταπολίτευση.

Ωστόσο, καταγράφονται ανησυχίες για το κόστος ζωής, τη στέγαση και τις πιέσεις στις τοπικές υποδομές. Όπως επισήμανε η διευθύντρια ερευνών της διαΝΕΟσις, Φαίη Μακαντάση, η επιτυχία του τουρισμού δεν αποτυπώνεται μόνο στις αφίξεις και στα έσοδα, αλλά και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων, στην επάρκεια των υποδομών, στην προστασία του περιβάλλοντος και στη διάχυση των οικονομικών ωφελειών στις τοπικές κοινωνίες.

Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται η ανάγκη καλύτερου συντονισμού μεταξύ κράτους, δήμων και περιφερειών, καθώς και η δημιουργία ισχυρών Οργανισμών Διαχείρισης Προορισμών (DMMOs). Παράλληλα, η αξιοποίηση των τουριστικών εσόδων θα πρέπει να συνοδεύεται από ορατά αποτελέσματα για τις τοπικές κοινωνίες.

Όπως τόνισε ο γενικός διευθυντής του ΙΝΣΕΤΕ, Ηλίας Κικίλιας, η πρόκληση των επόμενων ετών είναι η ενίσχυση της παραγωγικότητας και της προστιθέμενης αξίας, η επένδυση στους ανθρώπους και η βελτίωση του σχεδιασμού και της διαχείρισης της τουριστικής ανάπτυξης.