Μείωση άνω του 50% στον χρόνο έκδοσης αποφάσεων μετά τον Δικαστικό Χάρτη

Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Δικαιοσύνης, η ελληνική εμπειρία συγκέντρωσε θετικά σχόλια από εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Παγκόσμιας Τράπεζας, οι οποίοι αναφέρθηκαν στις μεταρρυθμίσεις που εφαρμόζονται στη χώρα ως παράδειγμα καλής πρακτικής με μετρήσιμα αποτελέσματα.

Κεντρικό σημείο της ελληνικής παρουσίασης αποτέλεσε η εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη της Πολιτικής και Ποινικής Δικαιοσύνης, μέσω της ενοποίησης του πρώτου βαθμού δικαιοδοσίας και της ένταξης των Ειρηνοδικείων στα Πρωτοδικεία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η μεταρρύθμιση συνέβαλε στην αύξηση του συνολικού αριθμού των πρωτοβάθμιων δικαστών κατά περισσότερο από 75%.

Μείωση του χρόνου έκδοσης αποφάσεων και των εκκρεμοτήτων

Τα στοιχεία για την περίοδο από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2026 δείχνουν ότι ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης αποφάσεων σε αστικές υποθέσεις στα πρωτοβάθμια δικαστήρια περιορίστηκε σε λιγότερο από το μισό. Ειδικότερα, από περισσότερα από δύο έτη μειώθηκε σε λιγότερο από ένα έτος.

Παράλληλα, το ποσοστό εκκαθάρισης υποθέσεων αυξήθηκε από 86% σε 107%. Ο συγκεκριμένος δείκτης αποτυπώνει την αναλογία των υποθέσεων που ολοκληρώνονται προς εκείνες που εισάγονται στα δικαστήρια. Η υπέρβαση του 100% σημαίνει ότι τα δικαστήρια επιλύουν περισσότερες υποθέσεις από όσες εισέρχονται, δημιουργώντας προϋποθέσεις για τη σταδιακή αποκλιμάκωση των εκκρεμοτήτων.

Η βελτίωση των συγκεκριμένων δεικτών συνδέεται, σύμφωνα με το υπουργείο, με τις οργανωτικές και νομοθετικές παρεμβάσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, καθώς και με την ανακατανομή του δικαστικού δυναμικού.

Σχεδόν 70.000 υποθέσεις εκτός δικαστηρίων

Σημαντική συμβολή στην αποσυμφόρηση των δικαστηρίων αποδίδεται και στις αλλαγές του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ο οποίος τροποποιήθηκε το 2025, με την εισαγωγή αυστηρότερων προθεσμιών για τους διαδίκους και χρονικών ορίων για την έκδοση αποφάσεων.

Επιπλέον, η μεταφορά συγκεκριμένων υποθέσεων εκούσιας δικαιοδοσίας σε δικηγόρους και συμβολαιογράφους είχε ως αποτέλεσμα, κατά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής, σχεδόν 70.000 υποθέσεις να μην εισαχθούν στα δικαστήρια.

Ενδεικτική είναι η περίπτωση της δημοσίευσης διαθηκών, διαδικασία η οποία στην Αθήνα και τον Πειραιά ολοκληρώνεται πλέον, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, σε πέντε έως επτά ημέρες, έναντι πολλών μηνών προηγουμένως.

Την ίδια στιγμή, ο νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών αποσκοπεί στην ενίσχυση των δυνατοτήτων εξωδικαστικής διευθέτησης διαφορών, περιορίζοντας την ανάγκη προσφυγής στην τακτική δικαστική διαδικασία.

Ψηφιοποίηση και πρόσβαση στη Δικαιοσύνη

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί έναν ακόμη βασικό άξονα των παρεμβάσεων, με την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού φακέλου δικογραφίας, τη δυνατότητα διεξαγωγής δικών εξ αποστάσεως μέσω τηλεδιασκέψεων και την αξιοποίηση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.

Παράλληλα, συνεχίζονται οι παρεμβάσεις για την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και την αναβάθμιση των δικαστικών υποδομών, με στόχο τη βελτίωση της εξυπηρέτησης πολιτών και επιχειρήσεων.

Στο πλαίσιο της διάσκεψης, η ελληνική αντιπροσωπεία υπογράμμισε ότι η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της Δικαιοσύνης δεν μπορεί να περιορίζεται στους αριθμητικούς δείκτες. Αντίθετα, απαιτείται η συνεκτίμηση της ποιότητας της δικαστικής προστασίας, του κόστους επίλυσης των διαφορών και της εμπειρίας των πολιτών, καθώς και η αξιοποίηση των δεδομένων για την καλύτερη κατανομή των διαθέσιμων πόρων και την ενίσχυση της λογοδοσίας.

Αναφορά της προόδου της Ελλάδας στην έκθεση του ΟΟΣΑ

Σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης, η πρόοδος της Ελλάδας αναδεικνύεται και στην έκθεση του ΟΟΣΑ «Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes» («Η Δικαιοσύνη ως Δημόσια Υπηρεσία: Επίτευξη Καλύτερων Αποτελεσμάτων»), η οποία δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2026.

Η έκθεση εστιάζει στη βελτίωση της πρόσβασης στη Δικαιοσύνη και στην ταχύτερη και ποιοτικότερη επίλυση διαφορών, τομείς που επηρεάζουν τόσο την καθημερινότητα των πολιτών όσο και τη λειτουργία των επιχειρήσεων.

Η επιτάχυνση των δικαστικών διαδικασιών αποτελεί, άλλωστε, κρίσιμο παράγοντα για το επιχειρηματικό περιβάλλον, καθώς συνδέεται με το κόστος επίλυσης εμπορικών διαφορών, την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα των συναλλαγών. Ωστόσο, η διατήρηση των αποτελεσμάτων σε βάθος χρόνου και η παράλληλη διασφάλιση της ποιότητας της δικαστικής προστασίας παραμένουν βασικές προϋποθέσεις για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μεταρρυθμίσεων.